Yerel seçimleri geride bıraktık (1). Seçimlerden önce, başkan adayları için bir ant metni önermiştim. O metinde, seçildiklerinde başkanların yapacaklarından çok, yapmamaları gerekenler, biraz da iğneleyici bir şekilde sıralanıyordu (2). Şimdi seçimler bitti… Yeni bir beş yıllık dönem için seçilen başkanlar ve belediye meclisleriyle başbaşayız.

Geçenlerde Mimarlar Odası Eskişehir Şubesi’nden, Eskişehir’de bir konuşma yapmak üzere çağrı gelmişti. Buluşmanın ayrıntılarını telefonla görüştüğüm arkadaş, “keşke seçimlerden önce olsaydı da belediye başkanlarının görev ve sorumluluklarını tartışsaydık” dedi. Hayretimi gizleyemedim. Eskişehir’in çok başarılı bir belediye başkanı vardı. Ona ya da çevresine belediye görevlerini anlatmanın, anımsatmanın ne anlamı olurdu? Bu düşüncemi aktardığımda arkadaşımız, “belediyelerin yalnızca büyükşehirlerden oluştuğunu düşünmeyin; ilçeleri, beldeleri de göz önünde tutun” dedi. Haklıydı. Bu görüşme beni aşağıdaki öncelikler listesini hazırlamaya yöneltti.

Bu kez, öncelikler listesinde, yapılması gerekenleri sıralamaya çalıştım. Belediye yöneticileri ile onları denetleme konumunda olanların yararlanmaları için, genelgeçer kural ve ilkelere göre düzenlenmiş olan bu listenin bir ilk adım girişimi olarak tasarlandığını belirtmeliyim. Geliştirilmeye açıktır; doğal olarak her türlü eleştiriye de… Ayrıca listenin, yörelerin farklı özelliklerine göre irdelenmesi, eklemelerle geliştirilmesi gerekir.

Burada sıralananlar yerel yönetimlere düşen görevlerdir. Yine belediyelere ilişkin olarak, onların daha etkili, verimli, üretken ve denetimli çalışmalarını sağlamak üzere merkezi yönetime düşen görevler vardır; bunlar bu yazının konusunun dışında tutulmuştur.

Listeyi katkılarınızla geliştirebiliriz.

BELEDİYE HİZMET VE EYLEMLERİ İÇİN ÖNCELİKLER LİSTESİ

Yönetim
Türkiye Cumhuriyeti’nin insan haklarına saygılı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olma ana ilkesinden hareketle;

* Yönetimlerin, bulundukları yöre halkına hizmeti ilke edinmeleri; insana hizmet için var olduklarını akıldan çıkarmamaları, herkese eşit ve güleryüzlü hizmet sunmaları,
* Hizmetlerin yaş, cinsiyet, etnik köken, inanç, toplumsal, ekonomik, siyasal konum, engellilik ayrımı gözetilmeden sunulması; partizanca davranışlardan kaçınılması; kent olanaklarının kentlilere adil dağıtılması,
* Bu anlayışın ve takım çalışması ruhunun bütün belediye çalışanlarına aşılanması; personelin sürekli eğitimi,
* Yöre halkının sürekli bilgilendirilmesi, kentlilik bilincinin uyandırılması; kentlinin katkılarının ve yönetime katılmasının sağlanması,
* Belediye meclislerinin demokratik platform düzeyinde çalıştırılması,
* Belediyenin ekonomik gücünün artırılması; parasal kaynakların bütçe-plan disiplini içinde kullanılması, giderlerin ve yatırımların bu çerçevede saptanacak önceliklere göre yine plan-bütçe disiplini içinde gerçekleştirilmesi; uygulamaların doğru olarak tek defada yapılması,
* “Borçlanma yerine tasarruf” ilkesinin benimsenmesi,
* Etkin, verimli, üretken bir yönetim düzeni sağlanması,
* “e-belediyecilik”e geçilmesi,
* Belediye iktisadi teşebbüsleri (BİT)’lerin sıkı bir şekilde denetlenmesi,
* Doğrudan belediyeye, ya da belediyeye yakın vakıflara ve derneklere bağış kabul yoluyla, iş sahiplerine ilâve haklar verilmemesi (aslında böyle bir maddenin burada bulunması gerekmez ya…),
* İlgili meslek odaları, sivil toplum kuruluşları (STK) ve üniversitelerle sürekli işbirliği kurulması; konunun niteliğine göre şehir plancıları, kentsel tasarımcılar, mimarlar, mühendisler, peyzaj mimarları ve öteki ilgili uzmanlardan yararlanılması.

Planlama / İmar
* Kentin planlı gelişimi için gerekli plan ve programların yapılması,
* İmar planlarının nâzım plan ilkeleri doğrultusunda hazırlanması,
* İmar planlarının saptırılmadan uygulanması,
* Yeşil alanların korunması, yapılaşmaya açılmaması,
* Mevzii imar planları yoluyla plan değişikliklerinin ancak çok zorunlu durumlarda yapılması ve bunlarda da, mevcut ana plan ilkelerine uyulması,
* İmar durumlarına açıklık (saydamlık) getirilmesi, (herkesin dilediği arsanın imar durumunu -olabiliyorsa- internet ortamında görebilmesi),
* İnşaat ruhsatı ve kullanma izni bürokrasisinin azaltılması,
* Belediye arsa ve arazilerinin sayım-dökümünün yapılması; bunların elden çıkarılmalarının kesinlikle önlenmesi, kamusal-toplumsal amaçla, kentli yararına en iyi şekilde değerlendirilmesi,
* Kent merkezlerinde arsaların boş olarak tutulmasının önlenmesi; imar durumlarına uygun yapılaşmanın ve kullanımın sağlanması,
* Boş bırakılmış, terk edilmiş yapıların kullanıma açılmasının sağlanması,
* Mevcut binaların cephelerinin sahiplerince temizlenmesinin ve bakımlı tutulmasının sağlanması.

Gecekondu / Kaçak Yapılaşma
* Yeni gecekondu yapımının, girişim aşamasında önlenmesi,
* Eski gecekondu mahallelerinin planlı bir şekilde sağlıklı hale getirilmesi; kaldırılması gerekenlerin, gereksinmeleri karşılayacak alternatif yapılaşma yöntemleri uygulanarak kaldırılması,
* Ruhsatsız yapılaşmanın önlenmesi; kaçak girişimlerin anında durdurulması ve yasal işlem yapılması.
Çevre
* Doğanın; havanın, suyun, yeşilin korunması; parkların, çocuk bahçelerinin, oyun alanlarının artırılması,
* Su havzalarının işgalden ve yapılaşmadan kurtarılması; buralarda yeni yapılanmaya kesinlikle göz yumulmaması,

Koruma
* Kentin gelişme alanlarının korunması,
* Yeşil alanların ve ormanların korunması,
* Kültürel mirasın, tarihsel ve doğal sitlerin korunması; yerüstü ve yeraltı kültürel değerlere sahip çıkılması,
* Korunması gerekli (tescilli) yapıların korunması, özel mülkiyete tabi korunması gerekli yapıların sahiplerine yönetimsel, teknik, hattâ gerektiğinde mali destek sağlanması,
* Görüntü kirliliğinin önlenmesi (çarpık yapılaşma, reklam tabelaları vb.); kent estetiğinin ön planda tutulması,
* Kentin ses kirliliğinden korunması,
* Kentin alanlarının (meydanların) otobüs-minibüs durağı ve parkı olmaktan kurtarılması (planlı uygulama zaten buna izin vermeyecektir),
* Kent içinde, kurban amaçlı dahi olsa hayvan pazarları kurulmasına izin verilmemesi,
* Mezarlıkların korunması ve bakımı için gerekli düzenin kurulup işletilmesi.

Sağlık / Sosyal Destek
* Koruyucu hekimlik, aile hekimliği ve ilkyardım hizmetlerinin yanısıra nüfus/aile planlamasına destek sağlanması,
* Çocukların, yaşlıların gözetilmesi, yoksulların ve kimsesizlerin korunması; bu amaçla çocuk yuvaları, kreşler, koruma evleri, huzurevleri ve aşevleri açılması,
* Engellilerin kent yaşamına katılmalarının önündeki engellerin kaldırılması,
* Sağlık tesislerinin denetlenmesi,
* Gıda üretim tesislerinin ve satışının periyodik denetimi,
* Egzoz denetiminin kamu taşıtlarına da uygulanması,
* Sokakların temizlenmesi,
* Sokak havyanlarının sağlık denetimi, barındırılması; kısırlaştırılması,
* Çöplerin zamanında toplanması; tehlikeli atıklar için özel önlemler alınması,
* Genel tuvaletlerin yaygınlaştırılması.

Kültür / Eğitim
* Belediyenin her zaman sanat ve kültürün, bilim ve araştırmanın koruyucusu konumunda olması; yöresel kültürlerin canlı tutulması; kültür tesislerinin artırılması ve yaygınlaştırılarak kentli hizmetine sunulması,
* Semt kitaplıkları kurulması ve yaşatılması,
* Müze, kütüphane, tiyatro ve sinema salonları, sanat galerileri açılmasının özendirilmesi; var olanlara destek verilmesi,
* Öğrencilere, okullara, eğitim-öğretime kolaylık ve destek sağlaması.

Spor
* Spor tesislerinin başta çocuklar ve gençler olmak üzere büyük toplulukların spor yapmasını sağlayacak şekilde yaygınlaştırılarak kentli hizmetine sunulması (Örneğin; donanımlı semt sahaları, spor salonları, yüzme havuzları vb.).

Ulaşım / Taşıma
* Ulaşım planlaması yapılması ve uygulanmasına önem verilmesi,
* Toplu taşımacılığa ve raylı sisteme (tramvay, monoray, metro vb.) önem verilmesi; yatırımların bu doğrultuda planlanması,
* Elverişli deniz, göl, nehir bulunan yerlerde su yolu taşımacılığının yaygınlaştırılması,
* Kent içinde, özellikle ticari alanlarda yaya bölgelerinin artırılması,
* Büyük taşıtların kentin belli bölgelerine giriş-çıkış saatlerinin kısıtlanması,
* Taksi şoförlerinin sınavdan geçirilerek bir meslek mensubu haline getirilmesi ve ilgili meslek kuruluşlarınca sicillerinin tutulmasının ve meslek içi eğitimlerinin sağlanması,
* Kaldırımların otopark olarak kullanımının engellenmesi,
* Otoparkların kentiçi toplu taşımacılığıyla bütünleşmek üzere kent çekirdeği dışında yapılması,
* Kent içinde büyük alışveriş merkezleri yapılmasına izin verilmemesi.

Afetler / Güvenlik
* Afet yönetim sistemi kurulması, acil durum planlaması yapılması,
* Deprem riski yüksek yörelerde yapılaşma yoğunluğunun azaltılması; denetimlerin artırılması,
* Yapıların taranması, riskli ve depremde hasar görmüş olanların ortadan kaldırılması; buralarda yaşayanlara daha güvenli olanaklar sağlanması,
* Vadi tabanlarının ve sel riski taşıyan bölgelerin yapılardan arındırılması,
* Tehlikeli tesislerin, akaryakıt depolarının kent dışına çıkarılması, akaryakıt istasyonları için kurallara tam uyulması,
* İtfaiye örgütünün eğitim ve araç-gereç düzeyinin yükseltilmesi.

Altyapı
* Su getirme (içme suyu, kullanma suyu) hizmetlerinin geliştirilmesi,
* Kanalizasyon sisteminin çağdaş düzeyde kurulması ve geliştirilmesi,
* Yolların ve kaldırımların düzenlenmesi,
* Yolların, anıtların, parkların aydınlatılması,
* Altyapı için yol kazma sisteminin bir disiplin içinde yürütülmesi,
* Çöp işleme ve geri kazanım sistemlerinin kurulması.

1. Yerel seçimler 28 Mart 2004 günü yapıldı.
2. D. Hasol; “Olaylar-Yorumlar: Yine Belediye Başkanı Andı(!), YAPI 268, Mart, 2004.