Çamlıca’ya Cami için Açılan Yarışma

Başbakan, 29 Mayıs 2012 günü, Çamlıca Tepesi’nde büyük bir cami yapılacağını, caminin İstanbul’ un her noktasından görülebileceğini bildirmişti. Şimdi bu amaçla bir yarışma açıldı.

Daha önceki açıklamalarda projenin hazır olduğu söyleniyordu; sonradan söylem değişti. Bu kez yarışmada karar kılınmış gibi görünüyor. Ne var ki ilan edilen yarışma, bir mimarlık yarışmasının taşıması gereken koşullara uymuyor. En başta süre bakımından… Yönetmeliklere göre bir mimarlık yarışması için yarışmacılara verilecek süre en az iki aydır, oysa burada ilandan itibaren 43 günlük bir süre verilmiş. Daha önce bir gazete röportajında da belirttiğim gibi, verilen bu sürede, değil İstanbul’un simgesini oluşturacak anıtsal bir cami, bir çöp istasyonu bile tasarlanamaz.

Yarışmanın öteki koşulları da yönetmeliklere uymuyor. Şu anda mimari proje yarışmaları için yürürlükte olan iki yönetmelik söz konusudur: Birincisi Kamu İhale Kurumu’nun (KİK) yarışmalar yönetmeliği, ikincisi TMMOB Mimarlar Odası’nınki. İlan edilen yarışmanın koşulları bunlara göre ciddi aykırılıklar içeriyor: Jürinin kuruluşu; jüri üyelerinin idarece değiştirilebileceği; yarışmayı kazanacak kişi ya da grubun imzalamak zorunda bırakıldığı telif hakları devir belgesi; birinci ödülü kazanana iş yaptırılırken ödenecek yüzde 40 indirimli ücret gibi, kabul edilemez aykırılıklar söz konusu. Kısacası, alelacele, acemi bir yaklaşımla hazırlanmış bir yarışma.

Daha başlangıçta jüriden kopmalar ve onların yerine yeni görevlendirmeler oldu. Bu durum bile yarışmanın ne kadar aceleye getirildiğinin bir başka göstergesi. Bu aykırılıklara ek olarak, yarışmayı çıkaran kuruluş bir dernek (1)… Arsanın sahibi bile değil. Yarışmayı hangi yetkiye dayanarak açtığı da bilinmiyor.

Gelelim arsanın yerine ve imar durumuna… Çamlıca Tepesi’nde bulunan arsanın imar planı, Başbakan’ın, orada İstanbul’un her noktasından görülebilecek ve yeni bir simge oluşturacak anıtsal bir cami yapılacağını açıklamasından yalnızca 6 gün sonra değiştirilivermiş. Aslında yeşil alan olarak korunması gerekli sit kapsamında bulunan arsanın plan statüsü, “makam oluru” ile kısmen “Dini Tesis alanı” kısmen de“Turizm alanı” olarak değiştirilmiş ve yapılaşmaya açılıvermiş.

Bir başbakan bir yerde cami yapılmasını isteyebilir. Böyle bir durumda istek, işin uzmanlarına aktarılır. Konu enine boyuna incelenir. Gerçek ihtiyaçlar, arsanın durumu, çevresel uygunluk koşulları gözden geçirilir. O noktada o tesisin yapılması uygunsa planlama için süreç başlatılır. Bizde, pek çok konuda olduğu gibi  bu konuda da işler yalnızca emir-komuta zinciri içinde kotarılıyor. Başbakan emrediyor, resmi makamlar bazen kuralları, hattâ yasaları da çiğneyerek emrin gereğini derhal yerine getirmeye çalışıyor. Büyük sorumluluk ya da sorumsuzluk!..

Yarışmanın şartnamesinde “Osmanlı- Türk mimarisi üslubunu yansıtacak bir cami” istendiğinin belirtilmiş olması, kapıları yeni fikirlere kapatan, alışılmadık bir dayatma şeklinde görüldüğü için mimarlık çevrelerinde ciddi tartışmalara neden oldu. Hattâ XXI mimarlık dergisi tepki olarak internet ortamında absürd alternatif bir yarışma düzenledi. “Serbest Atış / Absürd Fikirlere Çağrı” başlığıyla açılan yarışmanın amacı şöyle tanımlandı: “İstanbul’un siluetine ve kent dokusuna aykırı, Osmanlı-Türk mimari üslubunu yok sayan, gelenekle geleceği birbirine karıştırmayan, İstanbul’a değer kaybettirecek ve İstanbul’un sembollerinden birine dönüşmeyecek bir cami projesi tasarlamak”. Birinci gelecek yarışmacıdan 300 bin TL istenmesine karşın (tabii şaka!) absürd yarışmaya pek çok öneri geldi; görülmeye değer o esprili öneriler sanal ortamda yayımlandı.

Bütün bu gelişmeler kısaca, “Böyle Yarışma Olmaz! İstanbul’un simgesi olmaya aday bir cami böyle yaptırılmaz” dedirtiyor; hele Çamlıca’da!

Not

1.İstanbul Cami ve Eğitim-Kültür Hizmet Birimleri Yaptırma ve Yaşatma Derneği.

Üniversitelerimiz…

Meğer ne kadar çok, ne kadar iyi üniversitemiz varmış. Son zamanlarda çıkan açık ya da gizli gazete reklamlarından söz ediyorum. Her ne kadar tam sayfa haber gibi görünseler de bazılarının kenarında, küçücük puntolarla iliştirilmiş “advertorial” ya da “bu bir ilandır” türünden açıklamalar var. Zaten bu açıklamaları içermeyenler de gizli reklam… Öylesine övünüyorlar ve övülüyorlar ki…Hepsi de dünyanın en seçkin üniversitesi gibi sunuluyor.

İçinde bulunduğumuz günler reklamın tam zamanı olmalı: Üniversitelere giriş sınavları bitmiş, sıra öğrencilerin okul seçme evresine gelmiş. Bir yandan da üniversiteler pıtrak gibi çoğalıyor. Doğal ki pek çoğu mekân, uygun tesis, yeterli akademisyen bulmakta zorlandıkları gibi, öğrenci bulmakta da sıkıntıdalar. İyi okullar haklı olarak iyi öğrenci sağlama peşinde, sınavdaki çok başarılı öğrencilere özel ödüller bile gündemde. Bazı okullar da müşteri gibi baktıkları öğrencileri kapma telaşında. Vakıf üniversitelerinden bir bölümü öğrenci bulmakta zorlandıkları için giriş sınavlarında YÖK’ün belirlediği sınav alt düzey not barajının kaldırılmasını istiyorlar. Neyse ki YÖK, üniversiter eğitim düzeyini daha da düşürecek böyle bir isteme yeşil ışık yakmadı. Gelişmiş kimi vakıf üniversitelerinin de bu isteğe karşı çıktıklarını biliyoruz.

Ülkemizdeki üniversite sayısı şu anda 180’e yakın. Her ne kadar, Prof. Dr. Celal Şengör “Türkiye’de tek bir tane bile gerçek üniversite olmadığı”nı ileri sürse de (1), açılanların tümü ülkemizde eşit konumda “üniversite” kabul ediliyor.

Şu anda devlet üniversitelerinin sayısı 103, vakıf üniversitelerininki 65, vakıf meslek yüksekokulları 7, öteki yükseköğretim kurumları 13 (2). Tabiî bu, bugünkü ya da dünkü sayı… Yazı yayımlanıncaya kadar bile sayı artabilir.