Son günlerde, medyanın mimarlığa ilgisi arttı. Geçen ay içinde üç gazetecinin köşe yazılarında mimarlığa ilişkin olarak yazdıkları dikkatimi çekti. Bunları okuduktan sonra, yıllardan beri görmeyi özlediğimiz ilginin doğmuş olduğuna sevinmek mi, üzülmek mi gerektiğine karar veremedim.

İlk yazı Murat Bardakçı’nın “Camiler ve mimarlar” başlıklı yazısıydı. Yazı, Diyanet İşleri Başkanı’nın, “Cumhuriyet dönemi mimarlarının bu döneme özgü tek bir cami projesi çizemedikleri, zira cami konusuna küsmüş oldukları” şeklindeki söylemine dayandırılmıştı. Şöyle diyordu Bardakçı:

“Prof. Görmez çok doğru ama bir o kadar da eksik söylemiş: Cumhuriyet dönemi mimarlarının cami projesini bir tarafa bırakın, dönemin sembolü olabilecek tek bir eserleri bile yoktur! Kalıcı eser verememeleri bir yana, başta İstanbul olmak üzere birçok şehri kişiliksiz, dümdüz, burunsuz, bir kısmı da üstelik çatısız ve herbiri birbirinden zevksiz beton yığınları ile dolduranlar, cumhuriyet döneminin meslekleri sadece diplomalarında yazılı olmaktan ibaret kalmış mimarlarıdır! Kırk yılda bir düzgün ve çağdaş projeler çizenlerinin eser vermelerine de engel olunmuş, meselâ Vedat Dalokay’ın Ankara için hazırladığı ve o zaman için son derece modern olan cami projesi İslâmâbad’a kaçırılmış, yerini 16. asır camilerinin betondan ucuz bir kopyası olan Kocatepe almıştır. Taksim Meydanı’nda heyûlâ gibi yükselen AKM’nin ‘cumhuriyet mimarisi’nin sembolü’ olduğunu söyleyip yıkılmaması ve yerinde kalması için feryâd ü figan edenler mi? Bir mezbeleyi ‘sembol’ kabul etmenin zevk fukaralığını göstermesi bir tarafa, böyle bir çirkinliği yeni rejim ile özdeşleştirmek de cumhuriyete hakaretten ibarettir!”

Yazının özü bu… İki paragrafı daha var ama, orada konuyla pek de ilgili olmayan Sirkeci Garı ile  Rüstempaşa Camisi’nden söz ediliyor.

Bardakçı, Diyanet İşleri Başkanı’nın söylemini doğrulamak uğruna yanlış bir yola saparak ucuz polemik malzemesiyle topluca Cumhuriyet Dönemi mimarlarını suçluyor. Kısaca söylemek gerekirse, bizim konumuz hakkında bilgisi yok, ama fikri var. Ayrıca Dalokay’la ilgili yanlış şeyler de söylüyor: Vedat Dalokay’ın Ankara için hazırladığı çağdaş cami projesinin İslamabad’a kaçırıldığını anlatıyor. Dalokay’ın Kocatepe Camisi projesinin gerçekleşmesini engelleyenlerin, dökülmüş temellerini dinamitle atıp ortadan kaldıranların mimarlar olduğunu sanıyor. İslamabad’da yapılan caminin Ankara’dakiyle ilgisi olmadığını, yine çağdaş anlayışta ancak oranın koşullarına uygun hazırlanmış başka bir proje olduğunu bilmiyor ya da göz ardı ediyor. Yine bilgi sahibi olmadan, modaya uyup İstanbul AKM bağlamında Cumhuriyet dönemi mimarlarını ve mimarlığını yerden yere vuracak kadar ileri gidiyor.

Değinmek istediğim ikinci yazı, Fatih Altaylı’nın “Türk mimarlar cami yapar ama…” başlıklı yazısı. Yazı, “Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, Cumhuriyet döneminde Türk mimarların cami projelerine ilgi göstermediğini ve bu yüzden Cumhuriyet dönemine özgü bir cami mimarisinin gelişmediğini söyledi. Gerçeklik payı var mı? Var! Ama acaba kabahat mimarlarda mı ya da sadece mimarlarda mı?” diye başlıyor.

Altaylı daha ılımlı… En azından mimarları tek suçlu olarak görmüyor. Çamlıca’da yapılması tasarlanan cami için verilen sürenin yetersizliğine haklı olarak dikkat çekiyor; Türkiye’de başarılı, ödüllü genç kuşak mimarlar olduğuna değindikten sonra, “Peki ‘Türkiyeli mimarlar, cami projesine niye ilgi göstermiyor?’ diye hiç düşündü mü Mehmet Görmez. Göstermediler, çünkü mimarlarımız, mimarların başına gelenleri Diyanet İşleri Başkanı’ndan daha iyi biliyor da ondan. Cami projesi çizen mimarlarımızın başına neler geliyor anlatayım da, Sevgili Diyanet İşleri Başkanı’mız da öğrensin” diyor ve Ankara Kocatepe Camisi serüveninde Vedat Dalokay’ın başına gelenleri anlatıyor. O da, Bardakçı gibi, Ankara’da uygulanması engellenen projenin Pakistan’da, İslamabad’da uygulandığını sanıyor.

Altaylı yazısını, “Vedat Dalokay’ın projesine olanlardan sonra hangi mimar, niye Türkiye’de cami projesi çizsin? Sinan nasılsa 500 yıl önce çizmiş. Küçültüp büyültüp aynılarını yaparız” sözleriyle, son zamanlarda yapılan tutarsızlıkları yine haklı olarak eleştirerek bitiriyor.

Altaylı’nın yazısı olumlu görünmekle birlikte, “mimarların camiye küsmüş oldukları” savını güçlendirir doğrultuda.