Çevre, Planlama ve Yapılaşmada İlke Önerileri

Erken genel seçim sonuçlandı, seçilen partiler ve milletvekilleri belli oldu. Bu yazıda amacım seçimlere ya da sonuçlarına değinmek değil; TBMM’de yeni bir dönem başlarken çevre ve yapılaşma konularına dikkat çekmek…
Siyasal partiler seçim öncesi kampanya döneminde seçim bildirgeleri yayımladılar. Bildirgelerin, aslında bir taahhüt belgesi gibi olması gerekir. Ne var ki genellikle seçimden hemen sonra bunlar unutulur ve gereksiz bir belge haline gelir. Ayrıca, bu bildirgeleri okuyarak oy verenlerin olup olmadığını da hep merak ederim. İktidara gelenler bildirgelerini ve vaatlerini unuturlar; muhalefet partileri de yalnızca muhalefet görevine yoğunlaştıkları için bildirgelerdeki ilkeleri izlemekten uzak kalırlar. Bu nedenle vaatleri, sözleri tümüyle havada kalır.
Çeşitli partilerin yayımladıkları seçim bildirgelerini inceledim. Örneğin, Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP)’nin ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP)’nin seçim beyannamelerini, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)’nin Pusula/2007’sini, DP’nin seçim bildirgesini… Bunlar çeşitli konulara değinmişler, ancak bütünlükten uzak kalmışlar; bu saptama belki de en çok bizim konularımız için geçerli. AKP, yapacaklarını anlatmaktan çok, iktidar partisi olarak 4,5 yılda yaptıklarını sayıp dökerek övünmekle yetinmiş. Öteki partilerin bildirgeleri de bir vaatler listesi olmaktan öteye geçmiyor.
Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) siyasal partilerin çevreye ne kadar, nasıl yer verdiğini incelemiş. ÇMO’nun yorumu şöyle: “DP’nin çevre politikasızlığının, AKP’nin özelleştirmeci, talancı politikalarından farkı yok’. DP, bir yandan ‘yenilenebilir enerji kaynaklarını geliştireceğiz’, öte yandan ‘nükleer enerjiyi Türkiye’ye getireceğiz’ diyor. Anavatan’da ‘çevre’ yok. CHP sürdürülebilir kalkınmacı, ‘kirleten öder’ ci. GP, ‹P, MHP nükleerci. MHP hem nükleerci hem de ‘milli çevre’ci.”
Burada, siyasal partilerin seçim bildirgelerini bir yana bırakıp çevre, planlama ve yapılaşma konularında gözetilmesi gereken öncelikleri sıralamaya çalışalım. Ve umalım ki yeni hükümet bu ilkeleri daha da geliştirerek programına alsın.

Çevre
•Doğanın, ekolojik dengenin, doğal değerlerin korunması,
•Suların (akarsuların, göllerin, denizlerin, barajların, sulak alanların) ve su havzalarıyla kıyıların korunması, işgalden ve yapılaşmadan kurtarılması; belirlenecek mutlak koruma alanlarında yapılaşmaya olanak tanınmaması,
•Yeşil alanların ve ormanların korunması ve artırılması yolunda çaba gösterilmesi; yapılaşmaya ya da tarıma açılmasının ve/veya yağmalanmasının önlenmesi,
•Tarım alanlarının tarım için korunması,
•Yatırımların ve inşaatların çevre sorunları yaratmayacak şekilde yapılmasının gözetilmesi. Yapıların, çevresel, ekolojik verileri göz önünde tutarak yapılmasının sağlanmasına yönelik çaba gösterilmesi; yapının ve malzemenin, yalnızca üretim aşamasında değil, taşınma, montaj ve kullanılma sürecinde de az enerji tüketen türden ve çevre dostu olmasının aranması.

Planlama / İmar
•Ekonomik kalkınmada bölgeler arası farklılıkları giderecek ekonomik kararların fiziksel planlarla desteklenmesi,
•Bilimsel şehircilik ve planlama süreçlerinin işletilmesi, gerekli fiziksel planların doğru hazırlanması ve saptırılmadan uygulanması; gelişigüzel kararlarla delinmemesi; (çarpık yapılaşmanın kökeninde bilimsel planlamadan kaçışın yattığının unutulmaması),
•Planlama sürecine halkın katılmasının ve imar planlarının saydamlığının sağlanması,
•Plan bütünlüğünün korunması; ayrıcalıklı, noktasal imar kararlarıyla uygulama yapılmaması,
•Kentsel dönüşümün rant sağlama aracı haline dönüştürülmemesi; gecekondu bölgelerinin bir rant kaynağı olarak görülmemesi; bu alanların durumlarının kent planlamasındaki bilimsel çalışmalar kapsamında dikkate alınması ve uygulamanın, bilimsel plan verileri ve kararları doğrultusunda yapılması,

Ulaşım / Taşıma
•Ülke, bölgeler ve şehirler ölçeğinde ulaşım planlaması yapılması ve uygulanmasına önem verilmesi,
•Şehirlerde toplu taşımacılığa ve raylı sisteme (tramvay, monoray, metro vb.) önem verilmesi; yatırımların bu doğrultuda planlanması,
•Elverişli deniz, göl, nehir bulunan yerlerde su yolu taşımacılığının yaygınlaştırılması,

Koruma
•Tarihsel ve kültürel değerlerin korunması; bütün mimarlık ve sanat değerlerinin eski – yeni ayrımı yapılmaksızın korunması,

Mimarlık
•Ülkenin Mimarlık Politikası’nın hükümetçe benimsenip kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanmak üzere devreye sokulması,

Yapım ve Teknoloji
•Mimarlık ve mühendislik meslek standartlarının belirlenmesi, meslek içi eğitim ve yetkilendirme sisteminin kurulması,
•Kamu ihale düzeni ile proje yaptırma düzeninin doğru kurulması ve işletilmesi; ödeneksiz, projesiz yapım ihalesi açılmaması,
•Müteahhitlik sisteminin sağlıklı bir düzene kavuşturulması,
•Yapıların doğru yapılması için gerekli yönetimsel düzenin kurulması,
•Doğru teknoloji ve doğru malzemenin desteklenmesi; enerji tasarrufuna yönelik önlemlerin geliştirilmesi ve desteklenmesi; yapılara ekolojik sertifika verilmesi düzeninin başlatılması,
•Yapı malzemelerinin standartlara uygunluğunun zorunlu kılınması,

Konut
•Konut sorununun çözümünde devlet katkısının doğru sınırlar içinde tutulması; devletin yalnızca, dar gelirlilerin konut sorununun çözümüne yönelmesi,
•Deprem tehlikesi karşısında, mevcut konut stokunun bir an önce bilimsel incelemelerle gözden geçirilmesi; sonuçta, gerekli durumlarda aynen koruma, güçlendirme ya da yıkım yollarının seçilip derhal uygulanması,

Genel
•Bütün bu sıralanan ilkelerin bu dünyada, bu ülkede, bu kentlerde, bu kırsal alanlarda yaşayan insanlara ve bütün canlı yaratıklara daha iyi yaşam koşulları sağlamak ve onları mutlu kılmak için gerekli olduğu bilinciyle, her uygulamada, öncelikle insan mutluluğunun gözetilmesi.
•Bütün bu konularda yerel yönetimlerin disiplin altına alınması,

Ve de önemli bir nokta:
•Yabancı yatırımcıların Türk yatırımcılardan, yabancı projecilerin Türk projecilerden daha çok himaye görmemesi…

Daha önce, 2004 yerel seçimleri nedeniyle, Belediye Hizmet ve Eylemleri için hazırladığım bir Öncelikler Listesi YAPI’da yayımlanmış ve ilgi görmüştü (1). Yukarıdaki türden bu listeyi meslek odalarının geliştirip yeni hükümete ve milletvekilerine sunmalarının tam zamanı olduğunu düşünüyorum. Listedekilerden bir bölümü bile uygulansa kârdır.

1.Hasol, D., Belediye Hizmet ve Eylemleri için Öncelikler Listesi, YAPI 270, Mayıs 2004.