« »
Sağlık yapıları sağlıklı mı; ne kadar? Kaynak : 01.07.2008 - Hekim Forumu | Yazdır

Sağlık ve Eğitim, Cumhuriyet’in kuruluş ve gelişme yıllarında üzerinde en çok durulan konular olmuş ve hükümetler o zaman, toplumsal yönü ağırlıklı bu iki konuya özenle eğilmişlerdir. Ne var ki sonraları, hızla artan nüfusun ve kentleşme olgusunun baskısı altında kaynaklar başka alanlara kaydırılınca sağlık ve eğitim yatırımları yetersiz kaldı.

Bu iki alan, yakın zamana kadar ticari bakımdan kâr sağlamayacak kesimler konumunda oldukları için özel sektör yatırımlarından da yeterli payı alamadılar. Özel sektör, doğası gereği, kârsız alanlara yatırım yapmıyordu. Böylece sağlık tesisleri yıllarca yalnızca kamu yatırımlarını bekler oldu.

Özellikle 1950’lerden sonra sağlık yatırımlarındaki durum, kamunun öteki yatırım kararlarından pek farklı değildi. Kararlar ve yatırımlar, bir plan-programdan çok, politik tercihlere göre gelişti. Sağlık tesisi yatırımlarının ülke çapındaki dağılımının, hazırlanacak ekonomik, sosyal ve fiziksel bir plana göre yapılması gerekirdi. Olmadı… Bu anlamdaki planlar başka alanlarda yapılmadığı gibi sağlık alanında da yapılmadı…

Gelelim yapılanlara…

Son yıllarda yaşanan deprem felâketleri kamu yapılarının kaliteden ne kadar yoksun olduğunu açık – seçik ortaya koydu. Depremler sonrasında kamu yapılarında oluşan hasar çok büyüktü. Bu durumun, kamunun ihale ve inşaat yaptırma düzeninin sağlıksızlığından kaynaklandığı açıktır. Depremde sağlık yapıları çok özel bir konumdadır. Sağlık yapılarından beklenen, bir deprem sırasında hasarsız olarak ayakta kalıp içindekileri korumasının yanısıra, depremden zarar görmüş kişilere yoğun bir biçimde kesintisiz sağlık hizmeti de sunmasıdır.

Bu noktada, kamunun proje yaptırma ve ihale düzenine değinmekte yarar var. Yıllarca en önemli yatırımlar bile yetersiz avan projelerle ihale edildi ve projelerin müteahhitlerce hazırlanması beklendi. Oysa, o işten en çok kârı sağlamayı hedefleyen müteahhitten proje beklemek kamu yönetimiyle bağdaşacak bir tutum değildir. Ayrıca, çoğu kez ödeneksiz olarak, siyasal tercih ve kararlarla başlatılan inşaatlar yıllarca sürüncemede kaldı. Sonunda, ihale sistemini olumsuz etkilerden kurtarmak üzere 2002 yılı başında yeni bir kamu ihale yasası çıkarıldıysa da art arda yapılan değişikliklerle o yasa her yerinden delinerek uygulanamaz hale getirildi. Bugün de delinme olgusu sürüyor.

Bütün bu olup bitenden, hastanelerden sağlık ocaklarına kadar uzanan çizgide, sağlık yapılarının yapım süreci de etkilendi. Kamu kesiminde sağlık yapıları kimi istisnalar dışında, çoğu kez iyi hazırlanmamış projelerle, kötü ihale yöntemleriyle inşa edildi. Bu arada, dünya sağlık kesiminde değişen, gelişen konseptler, bunların sağlık yapılarına yansıması ve yeni mimari gelişmeler de kamu kesimince pek izlenemedi.

Son yıllarda “hastane” konseptinde büyük değişimler oldu. Bilgisayar, teknoloji ve elektronik görüntüleme sistemlerinin katkılarıyla gelişen teşhis ve tedavi olanakları nedeniyle hastaların hastanede kalma süreleri kısaldı.Bu süreçte, eskiden 850 yataklı, 1000 yataklı olarak yapılan ve bu büyüklükleriyle övünülen hastaneler geride kalmaya başladı. Hastane planlamasında ağırlık, hasta odalarından, teşhis ve tedavi birimlerine kaydı. Daha az yataklı, belirli uzmanlık dallarına yönelen hastaneler daha etkin, geçerli işlevler üstlenir oldular. Hastanelerin gelişmişliği, yatak sayısı yerine, tesislerin mimari ve teknik düzeyiyle ölçülür hale geldi. Son yıllarda sağlanan devlet desteği, özel kesimin eğitim ve sağlık alanlarına yatırım yapmasına yol açtı. Özel kesim yeni anlayışa büyük ölçüde ayak uydurarak bu tür hastanelere yöneldi.

Burada somut bir örnek verebiliriz. Birkaç yıl önce gerçekleştirilerek devreye giren, Gebze’deki Anadolu Sağlık Merkezi (ASM) Hastanesi bu konuda iyi bir örnek oluşturabilir.

Hastanenin arazisi kamu tarafından Anadolu Eğitim ve Sosyal Yardım Vakfı’na kiralama yoluyla tahsis edilmişti. Vakıf, yapılacak genel amaçlı hastanenin, Kalp ve Kanser konularında yoğunlaşacak bir kurum olacağını belirledikten sonra, proje işini bir ABD-Türk ortaklığına (Rees Associates-HAS Mimarlık) verdi. Mimari projeler bu grup tarafından hazırlandı, klasik mühendislik projelerinin yanısıra tıbbi ekipman, tıbbi gaz, pnömatik tüp sistemi, akustik, güvenlik, yangın vb. sistemlerin projeleri de yine bu grubun koordinasyon ve denetiminde uzman mühendislik bürolarına yaptırıldı. Tasarımın tümünde uluslararası standartlara uyularak her türlü ayrıntı önceden düşünüldü ve uygulandı. Arsanın birinci derece deprem bölgesinde bulunmasından dolayı, ameliyat ve teşhis birimlerinin titreşimden olumsuz etkilenmesini önlemek ve binanın olası bir depremden sonra da kesintisiz hizmet verebilmesini sağlamak üzere zeminde ve temelde özel önlemler geliştirildi.Yatırımın finansmanı hazırdı. İşveren bilinçliydi ve ne yaptırmak istediğini biliyordu. Projelerin bütün ayrıntılarıyla tamamlanmasından sonra yapım işi, işveren vakıf adına yetkili bir proje yönetim firmasınca bir ana müteahhide ve alt müteahhitlere ihale edildi.

Böylece çağdaş proje yaptırma ve ihale yöntemlerine uygun olarak yürütülen çalışmalar sayesinde inşaat ve donanım, iki yıl gibi kısa bir sürede tamamlandı. Elde edilen mimari ve teknik kalite de en üst düzeyde oldu. Gerçekleştirilen hastane birçok uluslararası ve ulusal mesleki yayında yer aldı, ödüllere aday oldu.

Bu gerçekleştirme süreci hem kamuya hem de özel kesime iyi bir örnek oluşturabilecek niteliktedir. Doğal ki, ASM, örneklerden yalnızca biridir. Son zamanlarda başka başarılı girişimler ve örnek olabilecek nitelikte özel hastaneler kurulduğunu da biliyoruz. Özel kesim, doğru bir yapım sürecine yönelmiş görünüyor. Dileğimiz, özel kesimde, yıllarca apartmanlardan bozma, niteliksiz hastanelerinin yerini, çağdaş teknolojiden, doğru mimarlık ve mühendislik hizmetlerinden yararlanan yapıların almasıdır. Bu dönüşüm sürecinin son birkaç yılda hız kazandığını söyleyebiliriz.

Kamu kesimine ve genelde yapılması gerekenlere gelince…

Türkiye gibi, kaynakları sınırlı bir ülke için kaynakların daha doğru ve verimli kullanılması kaçınılmazdır. Sağlık ve eğitim konuları siyasal çıkarlara kurban edilmemeli, siyaset üstü bir konumda tutulmalıdır.

Devlete düşen, hastanelerden sağlık ocaklarına kadar bütün sağlık yatırımlarının ülke çapında nerede, hangi büyüklükte, hangi uzmanlık dallarına ağırlık verilerek yapılacağını bir plana ve öncelik programına bağlamak ve bunu uygulamak olmalı. Bu plan, kamu yatırımları için zorunlu, özel kesim yatırımları için yol gösterici ve yerine, konusuna göre teşviklerle özendirici olabilir. Sağlık Bakanlığı’nca yeni çıkarılan “Özel Hastaneler Yönetmeliği”nin bu amaca yönelik olmakla birlikte, kentlerin imar planlama gerçeklerini dikkate almadan hazırlandığı için ciddi engeller yaratmakta ve yatırımların önünü tıkamakta olduğunu ekleyelim.

Yukarıda belirttiğimiz ülke çapındaki genel planlama prosedürünü, doğru tasarlanmış mimarlık ve mühendislik projeleri ve sonuçta nitelikli hastaneler izlemelidir.

Bir hastane, sıradan bir yapı değildir. Sürekli olarak iyi işlemesi gereken karmaşık bir makine gibidir; aksaması kabul edilemez. Bu nedenle, bütün sistemin baştan, daha tasarım evresinde doğru kurulması gerekir. Bir hastane “akıllı bina” olmak zorundadır. Sıradan bir mimarlık ürünü olmayan sağlık yapıları tasarımının ciddi bir uzmanlık gerektirdiği hiçbir zaman göz ardı edilmemeli.