Taksim Cumhuriyet Meydanı

İstanbul’un en önemli meydanı… “Cumhuriyet”in meydanı… “Yayalaştırma” söylemiyle altı oyuluyor. Üstü düzenleniyor mu? Hayır… Meydan bariyerlerle kuşatılmış, makineler harıl harıl çalışıyor; trafik arapsaçı. 240 günlük bir çileden söz ediliyor. Oradaki esnaf ve dükkânlar perişan. Anlayış, “ben yaptım oldu” anlayışı. Ne yapıldığı konusunda kimsenin bilgisi yok. Zaten ortada ciddi bir proje de yok; ne yapılacağı tam olarak belli değil. Müteahhit çalışıyor!..

Amaç meydanın yayalaştırılmasıymış. Niçin? Nasıl? Hangi projeye göre? Projenin mimarı ya da mimarları kimdir ya da kimlerdir? Böylesine ciddi bir girişimin teknik, hattâ sanatsal sorumluları kimlerdir?

YAPI Dergisi olarak, “Bilgi Edinme Yasası”na göre İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden, Taksim’de ne yapılacağına ilişkin bilgi istedik. Belediye’nin birkaç web sitesinin adresini gönderdiler. O adreslerde bazı resim ve canlandırmalar var. Hepsi de bütüncül planlama anlayışından çok uzak ve çok yetersiz. Hiçbiri “kentsel tasarım”dan, “mimarlık”tan nasibini almış değil. Trafiği kısmen düzenlemek adına hazırlanmış resimler, canlandırmalar… Her şey yine insan için değil, taşıtlar için mühendisçe tasarlanmış. Meydan sözüm ona yayalara ayrılmış ama peyzajı ve mimarisi hiç düzenlenmemiş.

Meydanın bir yanında, Taksim Gezisi ve yeşil alan artık tümüyle yok edilerek oraya eski Topçu Kışlası’nın (eski Taksim Stadı da diyebiliriz) yerine kondurulacak çakma bir replikası hayal meyal görülüyor. Sözde ihya edilecek tarihi bina artık, tabii ki kışla olmayacak… Para getirsin diye bir alışveriş merkezi olacak(mış)… Malûm, “para”, çağımızın en üstün değeri…Olmazsa olmazı! Buz pisti olacağını söyleyenler de var. Görüldüğü kadarıyla çakma kışlanın işlevleri bile daha tam olarak belli değil.

Antalya’da turizm amaçlı olarak Disneyland’vari çakma Kremlin vb. kimi uçukluklar yapıldı. Devlet, bu tür hafiflikleri yapamaz. Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay bir gazete röportajında soruyor: “Sivilleşirken niye kışla yapıyoruz?”(1). Yanıtım, “bu sorunun muhatabı biz değiliz herhalde” şeklinde olur ancak.

Aslında yalnız kışla değil, her şey belirsiz ve bulanık. Ya henüz bilinmiyor ya da İstanbul halkından -nedense-  gizleniyor.

Ortada tam bir kargaşa var; bir körebe oyununun içindeyiz.

Bir meydan düzenlenemez mi? Tabii düzenlenir; ancak şehrin kalbi konumundaki bir meydan böyle düzenlenmez. Dünyanın pek çok ülkesinde Taksim Cumhuriyet Meydanı benzeri önemli meydanlar vardır. Bunlar hiçbir zaman, halkın görüşü ve katkısı alınmadan, “ben yaptım oldu” anlayışıyla dönüşüme uğratılmaz.

Kısacası, tepeden inme olarak İstanbullulara dayatılan, ancak, çağdaş bilimsel yöntemlerle hiç bağdaşmayan bir uygulamayla karşı karşıyayız. Doğan Kuban bunu, Tarzanca Planlama olarak tanımlıyor (2). Yeni düzenlemenin sonuçta çok kötü olacağını söylemek kehanet sayılmamalı.

Ülkemizde mimarlar çoğu kez, katkı koymak yerine yalnızca yapılanları eleştirmekle suçlanırlar. Taksim Cumhuriyet Meydanı konusunda İstanbul Serbest Mimarlar Derneği 16 Mart 2012 günü, eski-yeni bütün başkanlarının katılımıyla hazırlanan bir görüş yazısını ve görüşme istemini, konunun tek yetkili karar vericisi olduğu bilinen Sayın Başbakan’a iletmişti. Bu yazıya hiçbir yanıt gelmedi. Söz konusu yazıyı tarihe not düşmek adına burada sunuyorum:

“Sayın Başbakanımız,

Taksim Meydanı’nın ülkemizin bugün ulaştığı uygarlık düzeyine ve uluslararası saygınlığına yakışacak şekilde, çağdaş ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenmesi için başlatılan çalışmalara,  İstanbul’da yaşayan Serbest Mimarların temsilcisi olarak teşekkürlerimizi sunarız. Üyelerimiz mesleki birikimleri ve duyarlılıkları ile İstanbul’daki imar çalışmalarını ilgiyle izlemektedirler.

Ulaştığımız bilgilere göre;  meydanla ilgili 1/1000 ölçekli imar planı tamamlanmış ve askıya çıkarılmıştır. Bu aşamada Taksim’le ilgili önceki proje yarışmalarında görev almış olan üyelerimizle birlikte,başarılı bir proje elde edilmesine katkıda bulunmak amacıyla bazı düşüncelerimizi bilgilerinize sunmamıza izin verilmesini arz ederiz.

Şöyleki;

1.Geçmişte de bugün de ortaya çıkan bazı projelerin toplumun beklentilerine cevap vermekte yetersiz kalmalarının nedeni; kanımızca, nelerden şikâyet edildiği ve bunun karşılığında nasıl bir meydan elde edilmek istendiği konusundaki düşüncelerin açıklıkla belirmemesidir. Amacı net bir şekilde belli olmayan proje çalışmalarının başarıya ulaşması neredeyse olanaksızdır.

Örneğin; Taksim’de nelerden şikâyet ediliyor?.. Trafiğin, Taksim’de kentteki pek çok kavşağa göre çok daha akıcı olduğu biliniyor. Londra, Paris, New York gibi önemli kentlerin meydanlarında iyi düzenlenmiş trafik, canlı bir şekilde yayalarla birlikte sorunsuz yaşamaya devam etmektedir. Bu açıdan, trafiğin meydanın altına alınması düşüncesi kanımızca, maliyeti, faydaları, zararları ve meydanın canlılığı açılarından bir kere daha irdelenmelidir.

2.Meydanın büyüklüğü, çevresi, mimari kimliği gibi konularda da amacın belki tasarımdan önce, toplumsal bir mutabakat ile tespiti, tasarımın başarısına büyük katkı sağlayacaktır.

3.Yukarıdaki konularda kararlar belirlenince meydanın tasarımı için özel koşullu bir proje yarışması açılması ve sonucun, toplumun görüşüne sunulması, deneyimlerimize göre başarının anahtarı olacaktır.

Özel yarışma düşüncemiz aşağıdaki gibidir:

Yarışma, yerli ve yabancı mimarlara açık olmalı; hattâ gerekirse bazı mimarlar davet edilmeli, yarışma sonucunda, başarılı görülerek finale kalan projeler yönetime sunulmalıdır. Yönetimin bu projeler üzerindeki düşünceleri önemlidir. Son aşamada, finale kalan projeler,olabilecek tavsiyelerle geliştirilebilir. Ancak, herhalde Taksim gibi, İstanbul’un en önemli simgesel alanının projeleri ihale yolu ile yaptırılmamalıdır.