California evlerinin hemen tümü ahşap iskeletli olarak inşa ediliyor. Betonarme ya da başka bir malzeme, yok denecek kadar az kullanılıyor bu evlerde. Bütün Amerika’da konutlarda ahşabın en çok kullanılan strüktür malzemesi olduğu biliniyor. Evler sıvandıkları için ahşap dışarıdan kolayca algılanamıyor.
California evi genellikle bir ya da iki katlı. Ayrık düzendeki tek aile evleri Amerikan toplumunun tercihini oluşturuyor. Sayıca çok az olan apartman blokları daha çok şehir merkezlerinde görülüyor. Amerikalılar bunlara “condominium” diyorlar. Ayrık evler alan olarak bizim alışageldiğimiz boyutların çok üstünde, Japon eviyle ise hiç karşılaştırılamayacak büyüklükte. Çoğu kez bizim ölçü ve yaşama anlayışımıza bağdaşamayacak geniş bir ihtiyaç programına yanıt veriliyor. Bu program, yüksek gelirli ailelerin evlerinde yaklaşık olarak ancak 400-450 m² lik bir alana sığıyor. Buna ilişkin bir listeyi ayrıca sunuyorum. Orta gelirli ailelerin evleri ise150-200 m² arasında değişiyor.

YAPIM SİSTEMİ
Önce taşıyıcı duvarların altına gelecek şekilde betonarme sürekli temeller yapılıyor. Temellerin arasında kalan toprak yüzeyler üzerine önce 6 inç (15 cm) kum-çakıl karışımı, bunun üzerine de geçirimsiz bir plastik örtü seriliyor. Onun üzerine de yanlardan kaçmayacak şekilde 2 inç (5 cm) kum. Zemin katının tabanını oluşturacak çelik hasırlı betonarme döşeme ise bu tabakanın üzerinde yer alıyor.4 inç (10 cm) kalınlığındaki bu beton oldukça kuru kıvamda döküldükten sonra yüzeyi perdah makinesiyle düzlenerek istenildiğinde halı serilebilecek bir duruma getiriliyor. Ahşap parke ya da rabıta kullanılacağı durumlarda beton yüzey parkeden önce kontrplak kaplanıyor; parke ya da rabıta bunun üzerine çivileniyor. Kimi zaman da önceden cilâlanmış parke levhaları doğrudan doğruya beton yüzeye yapıştırılıyor.
temellerden sonra yapım sırası duvarlara geliyor. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, duvarlarda taşıyıcı malzeme ahşap: “Douglas fir”. Kanada ve ABD’de yetişen bir çeşit çam .. Douglas çamının piyasada iki ana grubu var: “structural grade” (iskelette kullanılan tür) ve “construction grade” (yapı kerestesi). Fark: iskelette kullanılanı budaksız. Betonla temas halinde olan ağaçlara “ahşap koruyucu” uygulanıyor. Evlerde genellikle birbirine yakın açıklıklar ve yükseklikler söz konusu olduğu için yapımda kullanılan ağaçlar standartlaştırılmış. Ahşap dikmeler çoğunlukla 16 inç (40 cm) arayla kullanıyorlar.Taşıyıcı duvarlarda bunların kesiti 2×6 inç (5×15 cm), bölücü duvarlarda ise 2X4 inç (5×10 cm) (1).
Döşemelerde normal kirişlerde kesit 2×8 inç, (5×20 cm), büyük kirişlerde ise 8×20 inç 20×50 cm).

Bina iki katlı ise taşıyıcı ahşap dikmeler bazen iki kat boyunca uzanıyorlar. Bizde Osmanlı döneminde uygulanmış olan ahşap yapım sisteminden farklı olarak bunlarda payanda, köşegen sistemi yok. “Balloon frame” diye anılan bu sistemde iki kat boyunca uzanan dikmeler yatay kuvvetlere karşı, üzerlerine çakılan kontrplak ya da görünür olarak bırakılacak çapraz çakılmış masif ahşap kaplamayla takviye ediliyor. Genelde bu iş için, ilave olarak, kaplama altında kalan özel kesitli galvanize saç çubuklardan yararlanılıyor.
Ahşap dikmeler, ahşap kirişler ve ahşap asıllı kaplamalar normal olarak çivilerle ve galvanizli özel sac parçalarla birleştiriliyor. Kısaca, ABD evinde ana malzeme ahşap.
Ahşap iskelet bitirildikten sonra sıra yüzey kaplamalarına geliyor. Dış duvarların dış kaplamalarında tabakalar şöyle: ahşap dikmelerin üzerine kontrplak çakılıyor. Biraz önce de belirttiğimiz gibi bu kontrplak yatay yüklerin (örn. depremin) oluşturabileceği deformasyona karşı rijitliği sağlıyor. Kontrplağın üzerine bitümlü kağıt kaplanıyor. Bitümlü kağıttan sonra sıva teli, sonra da sıva. Sıva, son katı evin rengini verecek şekilde boyalı olmak üzere 3 kat halinde makinayla püskürtülüp malayla düzeltilerek uygulanıyor. California’da sıvacılarla, beton, ahşap, alçı levha, çatı kaplaması işlerinde çalışanların çoğu ingilizceyi doğru dürüst konuşamayan, kendi aralarında anadilleri İspanyolcayı konuşan Meksikalılar. Cepheye uygulanacak dekoratif öğeler varsa bunlar da yine ahşap, sıva teli ve sıva kullanılarak biçimlendiriliyor. Cephesi masif ahşap kaplamalı olarak düzenlenmiş evlerin sayısı çok az. Evler genellikle sıvandıkları için görünüşte alışageldiğimiz kagir ya da betonarme evlerden pek farklı görünmüyorlar. Standart boyutlarda üretilmiş pencereler sıvadan ve alçı levha işlerinden önce camlı olarak yerlerine takılıyor. Kapılar da yine standart ölçülerde hazır olarak geliyor.
Duvar kalınlıklarının içinde, dikmelerin arasında ve tavanda ısı yalıtımı olarak, şantiyeye rulo halinde gelen, bir yüzü kağıtlı taş yünü kullanılıyor. Dış duvarların iç kaplaması ile iç duvarların yüzeyleri alçı levha. Döşemelerde kirişlerin üzerine kalın kontrplak çakılıyor. Tavan kaplamaları ise yine alçı levha.
Paslanmaz çelikten yapılmış hazır şömine bacaları, daha önceden hazırlanmış ahşap çatkının içine yerleştirilip metal bantlarla çatkıya bağlanıyor ve aradaki boşluk izolasyon için taşyünü ile dolduruluyor. Islak hacimlere gelince.. Mutfak, banyo ve tuvaletlerde döşeme ve duvar sistemi biraz değişik. Buralarda, kuru hacimlerden farklı olarak su yalıtımı uygulanıyor. Ahşap kirişlerin üzerine kontrplak çakılıyor; kontrplağın üzerine serilen su geçirmez pestilin üzerine de ince bir harç tabakasıyla seramik ya da ince mermer karolar uygulanıyor.

ÇATILAR
Binalar çoğu kez bir terasla değil de, bir kırma çatıyla bitiyor. Çatı strüktürü yine ahşap olarak düzenleniyor, gerekirse çelikle takviye ediliyor. Merteklerin üzerinde örtü altı tahtası yerine 5/8 inç kalınlığında kontrplak kullanılıyor. Çivilerle tespit edilen bu kontrplak levhaları, deprem kuvvetlerine karşı tüm yapıyı sağlam bir kabuk gibi bağlıyor. Kontrplağın üzerine su geçirimsizliği için bir örtü serildikten sonra çoğu kez kiremit kaplanıyor. Kiremitler pişmiş topraktan olabileceği gibi çeşitli renklerde hafif beton da olabiliyor.
Ahşap strüktürün çok katlı yapılarda da kullanılması söz konusu. Örneğin dört katlı bir apartman bloğunun ilk katı kagir, son üç katı ahşap olabiliyor, ya da on katlı bir binanın son üç katı uygulama kolaylığı bakımından ahşap olarak yapılabiliyor.
Burada, California’da özellikle de Los Angeles dolaylarındaki ev yapım yöntemini ana çizgileriyle anlatmaya çalıştık. Çok geniş topraklara sahip ABD’nin çeşitli yörelerinde değişik yöntemlerin uygulanması doğaldır.

ISITMA-SOGUTMA
Los Angeles yöresindeki evlerde ısıtma için, doğalgaz kullanan hava kanallı merkezi sistemden yararlanılıyor. Gerekli durumlarda soğutma için bir “chiller” eklenerek yine aynı sistem kullanılıyor. Bütün hacimler tavan kirişleri arasından geçirilen ısı ve ses izolasyonlu kanallarla besleniyor.
Isıtma-soğutma amacıyla genellikle 350 m² yi geçen konutlarda servis ve oturma hacimleri ile yatak hacimleri için ayrı ayrı üniteler kullanılıyor. Üniteler hem termostatlar, hem de saatli otomatik kumandalarla kontrol ediliyor. Böylece farklı zamanlarda iki ayrı üniteden yararlanılabiliyor.

ALARM SiSTEMi
Yangın alarm sistemi bütün evlerde zorunlu. Yangın olasılığının yüksek olduğu yerlerde, örneğin ormanlık alanlarda yer alan evlerde ve ikiden fazla katlı evlerde alarm sisteminin yanı sıra sprinkler zorunluluğu da var.

MALiYET
İnşaat maliyetlerine gelince, orta derecede lüks bir evin (bize göre lüks sayılır) 1 ayak karesinin metrekare maliyeti yaklaşık 100 dolar. Müteahhitler bunu 150 dolara kadar yükseltiyorlar. Bu fiyatlara evin yanı sıra, bahçenin düzenlenmesi de dahil. Bunları metre kare fiyatlarına çevirirsek, 1 m² yaklaşık 11 ayak kare (sq. ft.) olduğuna göre 1 m²’nin fiyatı 1100 dolarla (47 milyon TL) 1650 dolar (70 milyon TL) arasında değişiyor.

MİMARİ ANLAYIŞ
Amerikan evinde, son derece basit gibi görünen teknik çözümlerle iklim ve çevre koşullarına uygun mükemmel bir yapısal kalite düzeyine ve konfora ulaşıldığını söyleyebiliriz. Ancak mimarı dil bakımından aynı olgunluğa ulaşıldığını söylemek olanaksız. Genelde evlerin biçimleri ve görünüşleri sıradanlığın izlerini taşıyor. Zaman zaman cephelerde rastlanan çeşitlilikler ise özentiye, bilinçsizce yapılan alıntılara dayanıyor. Ancak burada estetik ve öz konularını tartışarak yazının sınırlarını zorlamak istemiyorum.

(1) İngilizler boyutlarda metre sistemine döndükleri halde Amerikalılar hala inç ve ayak (ft.) kullanıyorlar, bundan vazgeçecek gibi de görünmüyorlar.