Cumhuriyet’in kuruluşunun 79. yılını kutladık. Gazetemiz, onuncu yılda çıkan gazetenin tıpkıbasımını verdi. Çok da iyi yaptı… Bizi o coşkulu günlere götürdü. Bunu ancak güngörmüş Cumhuriyet gazetesi yapabilirdi.

Onuncu yıl gazetesini büyük bir keyifle okudum. Bir nokta dikkatimi çekti : verilen bölümde ve “içindekiler”de sporla ilgili herhangi bir yazı ya da haber yoktu. Doğal ki o tarihlerde gazetelerin ayrı spor sayfaları da yoktu.

Cumhuriyet’in ilân edildiği 1923’ün önemli olayları nelerdi ? Merakla, Yapı Kredi Yayınları’nın 75. yılda çıkardığı ansiklopedik kaynağa göz attım. Spor olaylarının belki de en önemlisi, bir bakıma ilk futbol federasyonu olan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’nın 1 Ocak 1923’te kurulması. Cemiyet’in FİFA’ca tescilinden sonra oluşturulan Ulusal Takım ilk maçını 26 Ekim 1923’te Taksim Stadında Romanya ile yapmış. 1924’te Ulusal Takım’ın başına ünlü antrenör Billy Hunter getirilmiş ve aynı yıl Paris’te düzenlenen olimpiyatlara katılınmış.

1923 başında, daha ortada Cumhuriyet yokken İzmir İktisat Kongresi toplanmış. Yeni Türkiye’nin varlığını dünyaya tanıtlayan Lozan Antlaşması da yine Cumhuriyet’in ilânından hemen önce, 24Temmuz’da imzalanıyor.

Biraz da 1923’ün dış dünyasına göz atalım. Siyasal ve ekonomik gelişmeler ilginç… Örneğin Almanya’da enflasyon ve markın değer kaybı öylesine şiddetli ki, 1 Şubat 1923’te 220 bin mark olan bir İngiliz sterlini; yedi ay sonra 12 Eylül’de 600 milyon mark’a, 22 Ekim’de de 183 milyar (yanlış okumadınız milyar) mark’a tırmanıyor. Bulanık sudan yararlanarak darbe girişiminde bulunan Adolf Hitler tutuklanıyor.

Aradan geçen on yıl Türkiye’de siyasal, ekonomik ve toplumsal atılımlar dönemi. Yeni anayasa kabul ediliyor; Halifelik kaldırılıyor; yargı sistemi, eğitim, Anayasa laikleşiyor; Medeni Kanun yürürlüğe giriyor; ilk bankalar, ilk fabrikalar kuruluyor; ilk nüfus sayımı yapılıyor; kadınlara siyasal haklar

1924’te 1 dolar 1.68 lira, GSMH büyüme hızı yüzde 14.8, fiyat artış hızı yüzde 10. Dokuz yıl sonra 1933’te ise 1 dolar 2.12 lira, GSMH büyüme hızı yüzde 15.8, fiyat artış hızı yüzde eksi 15.9.

İşte büyük Ata’nın onuncu yıl söylevinde dile getirdiği “Az zamanda çok ve büyük işler yaptık”ın kısacık özeti bu.

1933’te neler olmuş ?.. Fenerbahçe 25. kuruluş yıldönümünü kutlamış. Kutlamalar, 1933 Türkiye Güzellik Kraliçesi Nazire Hanım’ın başlangıç vuruşunu yaptığı Fenerbahçe – Boçkay maçıyla başlamış. Niçin 1933 ?.. Anlayamadım. Fenerbahçe’nin kuruluş yılı 1907 değil mi ?

Dışta ise, belki Almanya’yı merak edersiniz. Ocak 1933’te Adolf Hitler şansölye (başbakan) olmuş, 15 Mart’ta Üçüncü Reich’ı ilân etmiş. İlerleyen günlerde Münih yakınlarında ilk toplama kampı açılmış; Hitler Yahudi mağazalarını boykot için emir vermiş; ari ırktan olmayan memurlar emekliye sevk edilmiş; sendikalar yasaklanmış. Berlin Üniversitesi önünde Naziler kitap yakmışlar ve Alman Komünist Partisi’nin mallarına el koymuşlar. 26 Temmuz’da da Hitler, körlük, sağırlık gibi fiziksel rahatsızlıkları olan Almanların kısırlaştırılacağını açıklamış. Bütün bunlardan sonra, şu bilinçsizliğe bakın ki, 12 Kasım’da yapılan seçimlerde Naziler oyların yüzde 92’sini almışlar. Nazilerden kaçan bilim ve sanat adamları, öğretim üyeleri Atatürk Türkiye’sine sığınmaktalar. Türkiye böyle parlak bir geleceğe doğru ilerlerken Almanya felâkete doğru sürüklenmekte.

İşte, özetle Cumhuriyet’in ilk on yılı. Atatürk yolundan saparak 79 yıl sonra geldiğimiz nokta insana hüzün veriyor.