Galatasaraylılar Derneği’nin kuruluş tarihi 23 Ağustos 1908. O zamanki adı, Mekteb-i Sultani Cemiyet-i Hayriyesi… Dernek şimdi 100. yılını kutluyor. 2008 yılı aynı zamanda Türkiye’de “Hürriyet”in (özgürlüğün) de 100. yıldönümüdür.

1908 Osmanlı’da önemli bir yıldır. 23 Temmuz’da 2. Meşrutiyet’in ilân edilmesi toplum üzerindeki baskıyı azatlınca birçok alanda toplumsal örgütlenmelerin yolu açılır. Dönemin gözde ilkeleri “Adalet, Hürriyet, Mussavat (eşitlik), Uhuvvet (kardeşlik)”tir. 1789 Fransız Devriminin ortaya çıkardığı ilkelere Osmanlı’da “Adalet” eklenmiştir. Toplum özlemini çektiği özgürlüğü solumaktadır. Dönem “Devr-i Hürriyet” olarak anılır; o yıllarda doğan bebeklerin birçoğuna “Hürriyet”, “Adalet” gibi adlar verilecektir. Annem de 1909 doğumluydu ve adı Hürriyet’ti.

İşte Galatasaraylılar Derneği’nin çekirdeği olan Mekteb-i Sultani Cemiyet-i Hayriyesi de
2. Meşrutiyet’in ilânından tam bir ay sonra o göreli özgürlük ortamında kurulacaktır. Bu, yine Galatasaraylıların gerçekleştirdiği “ilk”lerden biridir. Cemiyetin amacı, “Mektebe mensup olanlar (öğrenci ya da mezun) arasındaki dostluk ve arkadaşlık bağlarının güçlendirilip devam ettirilmesi ve öğrenciler arasında yardıma muhtaç durumda bulunanlara destek olunması” şeklinde belirlenmişti. Cemiyetin siyasi bir yönü olmayacaktı.

Derneğin kuruluşuna öncülük eden iki eski mezun vardı: Okulun 1873 yılındaki ilk Türk mezunu Abdurrahman Şeref Bey ile 1885 mezunu Yusuf Razi Bey… Galatasaray Lisesi’nde müdürlük görevinde de bulunmuş olan ünlü tarihçi Abdurrahman Şeref Bey, “Okul ikinci ailedir; sosyal kardeşlik orada başlar” diyen bir sivil toplum önderiydi.

Mekteb-i Sultani 1 Eylül 1868’de kurulmuştu; oradan yetişenleri bünyesinde toplayan Cemiyet ise 40 yıl sonra 1908’de kuruluyordu. Spor Kulübü ise üç yıl kadar önce, 1905’te okulda kurulmuştu. Bu kuruluşlarla, Galatasaray’ı Galatasaray yapan örgütlenme zinciri oluşmaya başlıyordu: Okul, Spor Kulübü, Dernek…

Cemiyet kurulmuş, katılanlar ödentilerini bile yatırmışlardı ama ortada yasal bir dayanak yoktu. Yasal boşluk, bir yıl kadar sonra 1909’da çıkarılacak Cemiyetler Kanunu ile giderilecektir. Yasaya dayalı olarak hazırlanan tüzük (nizamname) 1910’da resmen tescil ettirildi. Derneğin adı bu kez, “Mekteb-i Sultani Talebe-i Kadimesi (eski öğrencileri) Cemiyeti” olmuştu. Böylece resmilik kazanan cemiyetin ilk başkanı Abdurrahman Şeref Bey’dir.

3 Nisan 1931.

“Galatasaray” kurumsal olarak, çağdaşlık ve örgütlenmenin beşiğidir. Okul, kulüp ve derneğe yıllar içinde spor taraftarları eklenmiş ve “Galatasaraylıyım” diyenlerin sayısı milyonlara varmıştır. Yalnızca okulla ilişkili derneklerin ve vakıfların sayısı bugün, ülke dışında resmen kurulmuş olanlarla birlikte 24’tür. Bunlar yalnızca Galatasaray Lisesi ve Galatasaray Üniversitesi ile ilişkili olanlar ve GS İşbirliği Kurulu çatısı altında toplananlardır. Türkiye’de ve dünyanın pek çok yerinde resmen kurulmuş olan, sayıları yüzlerle ifade edilebilecek taraftar dernekleri bunun dışındadır.

Yıllar önce bir dostum çocuğunu Galatasaray’a ya da başka bir okula kaydettirmek ikilemi arasında kalmış ve danışmak gereğini duymuştu. Yanıtım, “yalnızca bir okula vermek istiyorsan öteki okul olabilir; güçlü bir topluluğun mensubu olmasını istiyorsan seçenek Galatasaray’dır” olmuştu.

Bugün Galatasaray Lisesi’ne girmek hiç de kolay değil. Devlet okulları sıralamasında birinci sırada geliyor. Bu yıl öğrencilerini OKS sınavında başarılı ilk 582 öğrencinin arasından aldı. Yine OKS’nin 97 birincisinden 32’si Galatasaray Lisesi’ni seçti.

Türkiye’nin Galatasaray gibi kurumlara gereksinmesi var.

Not: Dernek tarihçesine ilişkin bilgiler için değerli tarihçi Prof.Dr. Vahdettin Engin’in Mekteb-i Sultani adlı çok değerli kitabından yararlandım. İlgilenenler için mükemmel bir kaynak.