Türkiye’nin Avrupa ile ekonomide bütünleşmesi yolunda çok önemli bir adım atıldı. 6 Mart 1995 günü Brüksel’de imzalanan anlaşmaya göre Türkiye, gerekli hazırlıkları tamamlarsa, Avrupa Parlamentosu ve Ortaklık Konseyi’nin onayıyla 1 Ocak 1996’dan itibaren Avrupa Gümrük Birliği’ne katılmış olacak. Böylece Türkiye, daha önce kaçırmış olduğu Avrupa Topluluğu treninin ardından son trenin son vagonuna bu kez atlayabildi.
1978’de Bülent Ecevit’in başbakanlığı döneminde Yunanistan, Avrupa Birliği’ne katılmak üzere başvururken eşit durumdaki Türkiye bu girişimi yapmamıştı. Şimdi 17 yıl sonra, dönemin Başbakan Yardımcısı, günümüzün CHP Başkanı Hikmet Çetin’in dediği gibi, “katılmama kararı çok yanlış bir karardı. O günlerde solculuk meseleleri vardı. “Onlar ortak, biz pazar” gibi sloganlar geçerliydi.” Çetin’in bu içten itirafına karşılık, AB’ne tam üyelik başvurusu yapmış olan partinin, ANAP’ın, Genel Başkanı ise “bu, Tanzimat Ferman’ından bile beter” diyerek 6 Mart anlaşmasını yeriyor(1). Ecevit de anlaşmaya karşı.
Avrupa Birliği, bilindiği gibi, yalnızca ekonomik bir birlik olmayıp aynı zamanda kültürel bir birliktir. Laik Türkiye belki güçsüz ekonomisiyle bile bu Birliğe kabul edilebilirdi, ama bugün ulaştığımız noktada, mezhepler kargaşası içinde, kökten dinciliğin kol gezdiği Müslüman bir Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyeliği söz konusu değildir. AB üyeliği, artık, zamanı belirsiz başka bir bahara kalmıştır.

Türkiye, Avrupa Birliği’nde yer almalı mıdır?

Doğu-Batı (sağ-sol) geriliminin sona ermesinin ardından Dünya, günümüzde ekonomik bloklara bölünmüştür. Türkiye de yalnızlığa mahkum kalmamak için bu bloklardan birine katılmak zorundadır. İşte, son trenin son vagonu da bu aşamada Türkiye için ancak Avrupa Gümrük Birliği olabilirdi.
Aslında, Gümrük Birliği 32 yıl önce 1965 Ankara Anlaşması’yla kabul edilmişti. O tarihlerde TBMM’ce de onaylanmış olan bu anlaşmaya göre Türkiye’nin tam üyeliğe geçmesi de öngörülmüştü.
Gümrük Birliği’nin Türkiye’ye ne getirip, ne götüreceği, medyada günlerdir tartışılıyor. Gümrük Birliği ile şu aşamada söz konusu olan insanların (emeğin) ve hizmetlerin değil malların serbest dolaşımıdır. Her şey yolunda giderse 1 Ocak’tan sonra AB malları Türkiye’ye gümrük vergisi alınmadan girecek, Türk malları da Batıya sıfır gümrükle ulaşacak. Avrupa standartlarına uyacağız; üretim ve hizmet standardımız yükselecek. Tüketici kazanacak. Pazarımız genişleyecek. Kıyasıya bir rekabet ortamı içinde kalite ve ekonomi önem kazanacak. Kartel, tröst, damping kovuşturulacak. Taklit ve korsanlık cezasız kalmayacak.
Bunlara karşılık üretimi, kalitesini de yükselterek artıramazsak bazı alanlarda Avrupa’ya yalnızca pazar olacağız. Orta ve küçük işletmeler rekabet ortamında zorlanacak. Daha az sayıda daha güçlü firma için şirket bütünleşmeleri gündeme gelecek. Belki bir süre için iflaslar olacak, işsizlik artacak.
Türkiye’nin, kaldırılacak toplu konut fonu ile, gümrük vergilerinin Avrupa için sıfırlanmasından doğacak kaybının karşılanması ve kendisini Gümrük Birliği’ne hazırlayabilmesi için projeler bazında bir mali yardım devreye girecektir.
Dışişleri Bakanı Murat Karayalçın’ın belirttiğine göre, Yıllık Konut Fonu ve gümrük vergisi kaybı toplam 1.5 milyar dolardır. Buna karşılık AB’nin Türkiye’ye yardımı 5 yıl içinde yaklaşık 3.5 milyar dolar olacaktır.

Son bir soru: Türkiye, Gümrük Birliği’ne hazır mı?

Yanıt, “Hayır” ya da “kim biliyor ki?” dir. Gümrük Birliği aradan geçen 32 yıla karşın bir sürpriz gibi geldi. Bu konuda birçok yetkiliyle görüştüm. Bütün söylenenler bir sis perdesi ardında. Sektörler ve firmalar temelinde hiçbir şey keskin hatlarıyla bilinmiyor.
Avrupa Birliği mevzuatının 90 bin sayfadan oluştuğu söyleniyor. Bizden kim okumuş, kim incelemiş? Gümrük Birliği’ne geçiş sürecinde Türkiye’de Devlet’ten en küçük firmaya kadar her noktada ekonomik, sosyal ve siyasal alanlarda yeni bir yapılanma gereği var. Önümüzdeki yol güçlüklerle dolu. Biz şimdiden, bir imzayla Gümrük Birliği’nin getireceği sakıncaları yok sayarak, yalnızca sağlayabileceği yararların tatlı hayallerine daldık bile …
1 Ocak 1996’dan itibaren karşılıklı mal hareketlerinden karlı çıkmamızı sağlayacak yolları, düzenlemeleri hiç zaman kaybetmeden aramalıyız.

(1) Ertuğrul Özkök, Hürriyet Gazetesi 7.3.1995.