Hayvan Hakları Üzerinden İnsan Hakları Kaynak : 15.12.2013 - Cumhuriyet Gazetesi | Yazdır
Geçenlerde Cumhuriyet’te çıkan yazım “İnsan Hakları ve Demokrasi Kültürü” üzerineydi. Yazı epey ilgi çekti. Bu arada bir arkadaşım “Hayvan Haklarına” da değinmem gerektiğini anımsattı. Haklıydı. 
Bu kez Hayvan Haklarına değineceğim. Doğal ki o kapsamda “demokrasi”den söz etmeye gerek yok : Hayvanlar demokrasiden anlamazlar… Demokrasi insanlar içindir. 
Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi (eski deyişle, beyannamesi), 15 Ekim 1978’de Paris’teki UNESCO Merkezinde törenle ilan edilmiş, daha sonra 1990’da gözden geçirilerek yeniden açıklanmış. Bu haklar Türkiye’de de 2004 yılında çıkarılan 5199 sayılı Hayvan Hakları Koruma yasası ile güvence altına alınmış ve koruma hükümlerini ihlal edenlere çeşitli cezalar verilmesi öngörülmüş.
Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi 14 maddeden oluşuyor. Vikipedi’den aktardığım maddelerin tümünü aşağıda sunuyorum. Parantez içindeki insani yorumlar bana aittir.  
1.   Bütün hayvanlar yaşam önünde eşit doğarlar ve aynı var olma hakkına sahiptirler.
      (Yorum : İnsanlar için de öyle olmalı.)
2.   Bütün hayvanlar saygı görme hakkına sahiptir. Bir hayvan türü olan insan , öbür hayvanları yok edemez. Bu hakkı çiğneyerek onları sömüremez. Bilgilerini hayvanların hizmetine sunmakla görevlidir. Bütün hayvanların insanca gözetilme, bakılma, ve korunma hakları vardır. (Yorum : Çok doğru… Bir hayvan türü olarak kabul edilen insan da saygı görmeli. Hayvanları sömüremeyeceği gibi, insanları da sömürmemeli.)
3.   Hiçbir hayvana kötü davranılamaz, acımasız ve zalimce eylem yapılamaz. Bir hayvanın öldürülmesi zorunlu olursa, bu bir anda, acı çektirmeden ve korkutmadan yapılmalıdır. (Yorum : Bu madde insanlar için de geçerli olmalı. İnsan öldürmenin zorunlu olabileceğini düşünmüyorum.)
4.   Yabani türden olan bütün hayvanlar, kendi özel doğal çevrelerinde karada, havada ve suda yaşama ve üretme hakkına sahiptir. Eğitim amaçlı olsa bile özgürlükten yoksun kılmanın her çeşidi bu hakka aykırıdır. (Yorum : İnsanlar neyse ki yabani değiller!.. Özgürlükleri de hayvanlarınkinden iyi sayılır.)
5.   Geleneksel olarak insanların çevresinde yaşayan bir türden olan bütün hayvanlar uyumlu bir biçimde türüne özgü yaşam koşulları ve özgürlük içinde yaşama ve üreme hakkına sahiptir. (Yorum : Evet, özgürlükleri biraz eksik de olsa en az 3-4 çocuk yaparak üreyebilirler.)
6.   İnsanların yanlarına aldıkları bütün hayvanlar doğal ömür uzunluklarına uygun sürece yaşama hakkına sahiptir. Bir hayvanı terk etmek acımasız ve aşağılık bir davranıştır. (Yorum : Evet, kesinlikle öyle…)
7.   Bütün çalışan hayvanlar iş süresi ve yoğunluğunun sınırlandırılması ve güçlerini artırıcı bir beslenme ve dinlenme hakkına sahiptir. (Yorum : Bu madde çalışan insanlara da aynen uygulanmalı. İşçilerimizin, çalışanların direniş nedenlerini unutmayalım.)
8.   Hayvanlara fiziki ya da psikolojik bir acı çektiren deneyler yapmak hayvan haklarına aykırıdır. Tıbbi, bilimsel, ticari ve başkaca biçimlerdeki her türlü deneyler için de durum böyledir. (Yorum : İnsanlar için de öyle…)
9.   Hayvan beslenmek için yetiştirilmişse de bakılmalı, barındırılmalı, taşınmalı, ölümü de acı çektirmeden ve korkutmadan olmalıdır. (Yorum : Bizde kurbanlık hayvanlar bu kuralın dışında herhalde. İnsanlara gelince, neyse ki “besleme” sistemi ve kölelik eskide kaldı.)
10. Hayvanlardan insanların eğlencesi olsun diye yararlanılamaz, hayvanların seyrettirilmesi ve hayvanlardan yararlanılan gösteriler hayvan onuruna aykırıdır. (Yorum: Doğru.)
11. Zorunluluk olmaksızın bir hayvanın öldürülmesi yaşama karşı suçtur. (Yorum : Zorunluluk kavramı tartışılabilir. Bugünün dünyasında ne yazık ki insanlar da öldürülüyor. Savaşlar, cinayetler vb… Ülkemizde 2013 yılının ilk 9 ayında 842 kadın öldürülmüş. )
12. Çok sayıda yabani hayvanın öldürülmesi demek olan her davranış bir soykırım, yani bir suçtur. (Yorum : Bu madde insanlar için de geçerli olmalı. Çevremize, komşu ülkelere  bakalım : Soykırım sürüyor.)
13. Hayvan ölümüne de saygı göstermek gerekir. Hayvanın öldürüldüğü şiddet sahneleri sinema ve televizyonda yasaklanmalıdır. (Yorum : Bu madde insanlara da uygulanmalı.)
14. Hayvanları koruma ve savunma kuralları, hükümet düzeyinde temsil olunmalıdır. Hayvan hakları da insan hakları gibi yasayla korunmalıdır. (Yorum : Doğru! İnsan hakları da hayvan hakları gibi korunmalı.)
Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin kuralları böyle… Yorumlardan da anlaşılacağı üzere, Temel İnsan Hakları’nın bile tam uygulanmadığı dünyamızda (ve ülkemizde) hayvan haklarının korunacağına inanmak biraz saf yüreklilik gibi görünüyor. Ama olsun! Bir yerden başlamak gerekir. Tıpkı insan sevgisinin küçük yaşlarda hayvan sevgisiyle, doğa sevgisiyle başlaması gibi… Sevgi gereklidir; paylaşıldıkça büyür, ama yetmez… İnsanların kendi haklarına sahip çıkmaları ve hayvan haklarını korumaları için öncelikle bilinçlenmeleri gerekiyor. Bilinç için de bilgi ve eğitim önemli: Aile çevresinde eğitim, okulda eğitim, toplumda hayat boyu eğitim… Gelişmiş toplumlar bu işi daha iyi beceriyor. Başarı “akıl”la, çağdaş yolla eğitilmiş insanlarla, kızlı-erkekli eğitimli toplumla sağlanıyor. 
İnsan haklarına saygının olmadığı yerlerde hayvan haklarının sözü bile olamaz. Demokrasi de sandık demokrasisi kandırmacasının ötesine geçemez.