M. Kemal Atatürk’ün Büyük Millet Meclisi’ni Açış Konuşmalarında “Demiryolları” (1) Kaynak : 01.10.2004 - Yapı Dergisi - 275 | Yazdır

“Efendiler, Ulaştırma araçları arasında en önemli olanı demiryollarıdır. Bu konuda açıklamada bulunmadan önce, düşmanlarımızın yıkmaları ve malzeme darlığından doğan her türlü güçlüğe rağmen demiryollarımızın, orduya ve memleketin ekonomik yaşantısına yaptıkları ve yapmakta oldukları hizmeti teşekkürle anarım…”

“…Her memleketin hayat damarları olan demiryollarını geliştirerek, Anadolu’ya da yaymak üzere, bildiğiniz yönlerdeki en önemli hatları inşa ederek işletmek üzere müracaat eden yabancı işadamları ile ilgili Bakanlık arasında gerekli görüşmeler yapılmış; taraflarca varılan anlaşmaya göre, tesbit edilen madde ve şartları da içine alarak bütün ayrıntıları ile belirleyen bir kanun tasarısı, Yüce Meclisinize sunulmuştur.” (1 Mart 1923)

• • •

“Memleketin muhtaç olduğu demiryolları, hiçbir an gözden uzak bulundurulmayacaktır. Sivas demiryolunun yapımına derhal başlanması kararını, gerçek bir gelişme tedbiri saymaktayız. Memlekette, her fırsattan yararlanarak, bir karış fazla demiryolu yapmak, hattâ durum her ne olursa olsun, bir gün dahi bu yoldan geri kalmamak prensibinin, milletin gerçek ihtiyacına bütünüyle uygun olduğu kanaatindeyim.” (1 Mart 1924)

• • •

“Demiryolu ve karayolu ihtiyacı, kendisini, memleketin bütün ihtiyaçlarının o kadar başında hissettirmektedir ki, hiçbir hayal ve varsayım peşinde aldanmadan, memleketin bütün öz kaynakları ve evlatlarının gücü ile işe devam etmek kesin olarak lâzımdır. Memleket çocuklarının ortak düşüncesinin de böyle olduğunu, şahsen ve yakinen öğrenmiş bulunuyorum. Milletimizin uygarlık yolunda ilerlemesi için, devletin bütün iş bölümlerinde almış olduğumuz maddi, manevi bütün tedbirler, ancak demiryolu ve karayolları çalışmalarının verimli sonuçları ile gerçekleşebilir.

Uygarlığın bugünkü araçlarını, hatta bugünkü düşünce yapısını yayabilmek, demiryolu olmaksızın düşünülemez. Demiryolu, refah ve kalkınma yoludur. Demiryolu, refah ve kalkınma yoludur. Sayın üyeler! Bütün işlerimizin hapsinin üstünde amacımız; tereddütsüz, her türlü tedbir ve tutumluğa uyarak, elde edilecek sonuçla, ulaştırmayı güçlendirmek olmalıdır.” (1 Kasım 1924)

• • •

“Sayın Üyeler! Kendi gelir kaynaklarımızla, başladığımız demiryolu inşaatındaki çalışmaları, bizzat, görerek inceledim. Büyük Millet Meclisi’nin, hazinesine ve mühendis evlâtlarına gösterdiği inanç ve yardım tamamen yerinde olmuştur. Milletimiz, Yüce Meclisin demiryolu inşaatına gösterdiği rağbet ve önemi, sevinç ve memnuniyetle karşılamaktadır. Bu konudaki genel ilgi ve ihtiyaç, sarfettiğimiz gayretlerin birkaç misline kadar artırılmasını gerektirmektedir. Ulaştırma imkânları tamamlanmamış vatan parçası üzerinde, sosyal ve ekonomik eksiklerin giderilmesi; herşeyden önce ve her tedbirin başında, demiryolu ulaşımın sağlanmasına bağlıdır.” (1 Kasım 1925)

• • •

“Muhterem efendiler; demiryolu inşaatımız ciddiyetle gelişmeye devam etmektedir. Şimdiye kadar, inşasına başlamış bulunduğumuz hatlardan başka, diğer hatların da yapılması ihtiyacındayız. Memleketin bu temel ihtiyacını yerine getirmek için, Hükümetçe ve Yüce Meclisçe, yeni tedbirlerin öngörülmesi zorunluğuna inanıyorum. Bütçede, demiryolu yapım araçlarının artırılması için özel teşebbüslerle anlaşmak yollarının aranması, bu tedbirler arasındadır.” “Hükümet İnşaatından, Samsum-Çarşamba hattının da bu yıl içinde işletmeye açılmış olduğunu memnunlukla söylemek isterim.” (1 Kasım 1926)

• • •

“Umarım ki, bu yıl yalnız altı yönde işleyen demiryolu yapımının gelecek yıllarda daha başka yönlerde de başlatılması; Bayındırlık işlerinin özel olarak su işlerinde ve diğer imar yollarında etkenlik göstermesi olanaklarını bulacağız.” (5 Kasım 1927)

• • •

“Efendiler; Vatan Ekonomisinin düzenlenmesi tedbirlerinin başında geldiğine inandığımız ulaştırma işleri faaliyetleri, önümüzdeki yıllarda, göze görünür sonuçlar vermeye başlayacaktır. Memleketin çeşitli köşelerinde kurulan yeni istasyonlar, demiryollarının gelecekteki verimliliği etkilerinin neler olabileceğini göstermeye başladılar. Önümüzdeki yıl içinde, Diyarbakır ve diğer yönlerde, beşyüz kilometreye yakın yeni hat açılabileceğini umuyoruz. Sivas’ı, Erzurum’a bağlayacak demiryolunun yapımı işi ile ilgilenmek zamanı da gelmiştir. Bu yıl, karayolu inşaatının verimli bir şekilde düzenlenmesi üzerinde, önemle duracak ve gereken ilgiyi göstereceksiniz. Bu memleketin, yollar için bugün ayırmış bulunduğu imkânlarla, daha çok iş yaratmanın mümkün olacağını ümit ediyoruz.” (1 Kasım 1928)

• • •

“Büyük Millet Meclisinde son açıklamalarımızdan bugüne kadar geçen bir yıl içinde, yurtta yeniden 445 kilometre demiryolu döşenmiştir. Bir yıla kadar da, yeniden 500 kilometre döşetilmesi kararlaştırılmıştır. Erzurum hattına ait, teknik ön çalışma işleri hızla devam etmektedir.


Mersin-Adana demiryolu, Devlet Demiryolları işletmesi kapsamına alınmıştır. Güven ve inanç veren bu gösterişsiz rakamlar ve olaylarla beraber, şunu da söyleyeyim ki; yeni açılan demiryollarında, ilk yıllar için zorunlu olan işletme açıkları dahil olduğu halde, bütün işletme kendi kendini idare etmektedir.” (1 Kasım 1929)

• • •

“Efendiler; geçen yılın önemli olaylarından biri de, demiryolunun Sivas’a varmış olmasıdır. Bu kadar güçlük içinde, vatanı bir kat daha genişletmeye ve kuvvetlendirmeye yardımcı olacak bu eserin gelecekteki Türk nesilleri tarafından teşekkürle anılacağına inanıyorum.” (1 Kasım 1930)

• • •

“Demiryolu programın uygulanmasına devam edeceğiz.” (1 Kasım 1932)

• • •

“Bugün yapılmakta olan yeni demiryolları, beşyüz kilometreyi geçmektedir. Satın alınanlarla birlikte, devlet elindeki demiryollarımız beşbin kilometreyi aşmaktadır.” (1 Kasım 1934)

• • •

“Doğu illerimizin bellibaşlı ihtiyacı, orta ve batı illerimize demiryollarla bağlanmaktır. Doğuya ilerleyen iki ana demiryolunun hızla bitirilmesini ve bunları birbirine bağlayacak yollar örüğüne, şimdiden başlanmasını gerekli görüyoruz.” (1 Kasım 1935)

“Akdeniz’i, Karadeniz’e demirle bağladık. Anadoluda özel şirketler elindeki bütün yolları satın aldık; İstanbul ve İzmir’de liman ve rıhtım işleri, devlet eline geçti; Diyarbakır kapısındayız. Antalya’ya, Erzurum’a kömür yurduna durmadan gidiyoruz.

Devlet Demiryolları kurumu, bugün kendi malımız olan beşyüz milyon liralık bir işi çevirmektedir.” (CHP Dördüncü Kurultayını açış konuşmasından, 9 Kasım 1935)

• • •

“Demiryolu inşası programına devam ediyoruz. Buna paralel olarak, yol ve köprü inşaatına, daha fazla araç ayırabilmek arzusundayız”. (1 Kasım 1936)

• • •

“Sayın Milletvekilleri;

Demiryolları, bir ülkeyi uygarlık ve refah ışıklarıyla aydınlatan, kutsal bir meşaledir.

Cumhuriyetin ilk yıllarından beri, dikkatle, ısrarla üzerinde durduğumuz demiryolları yapma politikası, amaçlarına ulaşmak için, durmadan başarı ile uygulanmaya devam olunmaktadır.

Doğu ve güneyde, Sivas-Diyarbakır gibi büyük illere varan hatlar, geçen yıl içinde Sivas-Malatya ara hattıyla birbirine bağlanmıştır. Zonguldak’a varmış olan hat da, bu zengin kömür havzasını, iç vatana bağlamış bulunuyor.

Sivas’tan sonra, doğuya doğru uzayıp gitmekte olan hat da, varılacak ilk nokta olan Divriği’ye ulaşmıştır. Bu kol, önümüzdeki yıl, Erzincan’a varmış bulunacaktır. Diyarbakır’dan doğuya uzanacak hattın da inşasına başlanmıştır.

Doğu demiryollarının satın alınmış olduğunu bilirsiniz. Güneyde, Nusaybin’e giden hattan başka, yurt içinde bütün demiryollarının yönetim ve işletilmeleri, Cumhuriyet Hükümetinin elindedir.

Demiryolları inşaatımızın gelişmesi, İran transit yolunun ilerlemesi ve motorize edilmesine de yaralı olmuştur.

İstanbul’dan itibaren başlayan Avrupa turist yolunun, asfalt olarak yapımına devam olunmaktadır. Bu tarz inşaatın, bir plan dahilinde, memleketin diğer alanlarına da yayılması, beklediğimiz milli başarılardandır.

Karayolu ve köprüler inşaatı gelişmektedir. Demiryolları yapımı politikamızı uygulamaya başladığımız yıllar içinde 78 köprü geçişe açılmış bulunuyor, 23 köprü de inşa halindedir. Bu köprüler, her biri başlıbaşına birer teknik ve sanat eseri olarak yeni nesillere, Cumhuriyetin armağan âbideleri olacaktır. Demiryolu hatlarımızı, iç bölgelere bağlayacak ve bu hatların biran önce, milli ekonomik kalkınmaya büyük hizmetini sağlayacak olan karayolu inşaatının, önümüzdeki dönemlerde, yoğunlaştırılarak, bir plan dahilinde genişletilmesi gerekir.” (1 Kasım 1937)

• • •

“Geçen yıl Divriği’ye ulaştığını gördüğümüz demiryolunun, bu yıl Erzincan’a vardığını ve önümüzdeki yıl içinde de Erzurum şehrine kadar uzanacağını kıvançla müjdelerim.” (1 Kasım 1938)

1.Prof. Dr. Afetinan’ın “Devletçilik İlkesi ve Türkiye Cumhuriyetinin Birinci Sanayi Planı 1933” (TTK Basımevi, Ankara, 1972) adlı kitabından derlenmiştir. / Doğan Hasol