Gecekondu ve Çevre konuları nihayet yeni Türk Ceza Yasası’na girdi. AB uyum yasaları arasında bulunan ve son anda iktidarın zinayı cezalandırma konusundaki anlaşılmaz ısrarı nedeniyle üzerinde fırtınalar kopan ceza yasasına… Anımsanacağı gibi yasa, tatili yarıda kesip olağanüstü toplanan TBMM’de yalnızca iki yürürlük maddesine kadar tümüyle görüşülmüş ve son anda beklenmedik bir şekilde geri çekilmiş ve Meclis yeniden tatil edilmişti. AB yetkililerinin gösterdikleri tepki, Hükümeti geri adım atmak zorunda bırakmış ve Meclis TCY için bir kez daha olağanüstü toplanmıştı.

Son toplantıda kabak, Çevre Koruma ve Gecekondu önleme konularının başına patladı. Yasanın sonuna ekleniveren bir yürürlük maddesiyle, “Çevrenin kirletilmesi”ne ilişkin maddelerin “atık ve artıkları, teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, toprağa, suya veya havaya veren kişilerin” cezalandırılmasına ilişkin fıkralarının yürürlüğe girmesi yasanın yayını tarihinden itibaren iki yıl ertelendi.

Böylece, çevreye karşı işlenen suçların bir bölümü iki yıl daha serbest bırakılmış oldu. Ayrıca, AKP, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın isteği üzerine TCK’ya konulan ve kaçak gecekonduların önünü kesebilmek için ağır cezalar öngören “imar kirliliği” maddesinden belediye başkanlarının baskısı üzerine dönüş yaptı. Yeniden görüşülen maddeden, AKP’nin önergesiyle “Yapı kullanma izni alınmamış binalara elektrik, su, telefon veya gaz bağlantısı yapan veya bu hizmetlerden yararlanılmasına müsaade eden kişi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır” biçimindeki fıkra çıkarıldı.

“İmar kirliliğine neden olma” başlıklı madde yasanın yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Yasanın ilişkin 184. maddesine göre;
1. Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
3. Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
4. 3. fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
5. Kişinin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde 1 ve 2. fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Beşinci fıkra bu maddeye yine Meclis’in son oturumunda partiler arası uzlaşma dışında eklendi. Muhalefet, kamu davası açılmamasının bir çeşit gizli imar affı olduğunu ileri sürerek karşı çıktı; daha sonra da CHP, af niteliği taşıyan bu maddenin ve çevre suçlarını cezalandırmayı iki yıl erteleyen yürürlük maddesinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurdu. CHP, başvurusunda af niteliğindeki maddenin kabulünde af yasaları için gereken beşte üç çoğunluğun aranmamış olduğunu ileri sürdü. Çevrenin kasten kirletilmesi suçlarını hürriyeti bağlayıcı ceza ile yaptırıma bağlayan hükümlerin yürürlüğünün iki yıl sonraya ertelenmesinin ise, anayasanın “Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir” diyen 56. maddesine aykırı olduğuna dikkat çekti. Başvuruda ayrıca, bu düzenlemenin uluslararası sözleşme ve anlaşmalara da aykırı olduğu belirtildi.

Kaçak yapım konusu böylece, “İmar kirliliğine neden olma” başlığı altında, ilk kez ceza yasasına açık seçik girmiş oluyor. Yasanın, çevreye karşı suçlara ilişkin maddeleri de şöyle:

Madde 181: (Çevrenin kasten kirletilmesi)
1. İlgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
3. Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza iki katı kadar artırılır.
4. Bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan fiilerin, insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip olan atık veya artıklarla ilgili olarak işlenmesi halinde, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezasına ve bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
5. Bu maddenin iki, üç ve dördüncü fıkrasındaki fiilerden dolayı tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Madde 182: (Çevrenin taksirle kirletilmesi)
1. Çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden olan kişi, adli para cezası ile cezalandırılır. Bu atık veya artıkların, toprakta, suda veya havada kalıcı etki bırakması halinde, iki aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
2. İnsan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip olan atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya taksirle verilmesine neden olan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Madde 183:
1. İlgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi, iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

Gürültü konusunun da çevrenin korunması kapsamında yasaya girmesi olumlu… Bu maddede, “… başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi…” anlatımındaki açık Türkçe bozukluğu yasayı hazırlayanların dikkatinden kaçmış olmalı. Olumlu bir anlam taşıyan “elverişli şekilde” yerine, örneğin, “yol açacak şekilde” denebilirdi (Bunu da yasa koyucunun Türkçeye karşı işlediği bir suç olarak görebiliriz).

Madde 154 (Fıkra: 1):
Bir hakka dayanmaksızın kamuya veya özel kişilere ait taşınmaz mal veya eklentilerini malikmiş gibi tamamen veya kısmen işgal eden veya sınırlarını değiştiren veya bozan veya hak sahibinin bunlardan kısmen de olsa yararlanmasına engel olan kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir.

Madde 176:
İnşaat veya yıkım faaliyeti sırasında, insan hayatı veya beden bütünlüğü açısından gerekli olan tedbirleri almayan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Yasa etkisini göstermeye başladı bile. Vakıflar Genel Müdürü, 220 milyon m2 Vakıf arazisinin işgal altında olduğunu açıklayarak bunların kurtarılması ya da buralardan kira alınması için yasaya dayanarak harekete geçti.

Gecekondu ve kaçak yapım konuları bir süreden beri Başbakan’ın söylemlerinde sıkça yer alıyor. Son zamanlarda başta İstanbul olmak üzere pek çok kentte yaşanan yağmur ve sel felaketlerinin ardından Başbakan, belediye başkanlarına sesleniyordu: “Kaçak yapıları acımaksızın yıkın. Asla bağışlayamayız, asla buna göz yumamayız.” Bu haberi veren Cumhuriyet gazetesi (20.08.2004) şunları ekliyordu: “Tayyip Erdoğan, RP’nin İstanbul İl Başkanlığı’nı yürüttüğü 1986 yılında Sultanbeyli Şalgamlı bölgesindeki ormanlık araziye kaçak villa yaptırdığı için yargılandı. 1990 yılında aldığı 10 aylık hapis cezası para cezasına dönüştürüldüğü için Erdoğan hapis yatmadı. Cezasının adli sicildeki kaydı da 1998 yılında silindi.” İlginç bir durum. Başbakan, topluma ve devletin yapısına ilişkin söylemlerinde olduğu gibi, gecekondu ve kaçak yapılaşma konusunda da değişmiş görünüyor.

Kuleli, Burçlu Okullar
7 Ağustos 2004 günlü Hürriyet gazetesinde “Okul Mimarisinde Osmanlı’ya dönüş” başlıklı bir haber vardı. Haber kısaca şöyleydi: “Milli Eğitim Bakanlığı, ‘beton yığını’ görüntüsündeki okul binalarına estetik kazandırmak amacıyla kolları sıvadı. Yeni yapılacak okullarda Osmanlı ve Selçuklu mimarisi temel alınacak. MEB Yatırım ve Tesisler Daire Başkanlığı, yeni yapılacak okulları estetik bir görüntüye kavuşturmak için başlattığı çalışmayı tamamladı. Buna göre: Binalarda burç ve kuleler bulunacak. Estetik görüntüyü bozmamak amacıyla yangın merdivenleri kule şeklinde tasarlanacak, bayrak da binanın ön tarafından yükselen burcun üstüne yerleştirilecek.”

Haberin içeriği pek inanılır türden değildi. YAPI dergisi adına sorduk, soruşturduk… Milli Eğitim Bakanlığı’ndan bir açıklama alamadık.

3 Ekim 2004 günlü Cumhuriyet’te aynı doğrultuda yeni bir haber çıktı. ANKA’dan aktarılan haber şöyle: “Milli Eğitim Bakanlığı Yatırımlar ve Tesisler Dairesi Başkanı Prof. Dr.
Abdulsamet Arslan, bu yıl aralarında İstanbul, Ankara, Şanlıurfa, Van gibi acil okul gereksinimi bulunan 51 ilde 135 okulun 297 binasının “milli kimliğe” uygun olarak yapılarak eğitime açılacağını bildirdi. Arslan, okul binalarının iki yanında, cumbaları çağrıştıran kuleleri ve binaların ön tarafında Selçuklu binalarında olduğu gibi bayrak burcu bulunacağını belirtti”.

Biz yine Bakanlık genelgesinin peşine düştük, ancak genelgeye ya da kararın metnine bir türlü ulaşamadık. Gazete haberleri örtüşüyor. Ne yazık ki, doğru gibi görünüyor.

Ülkenin eğitiminden sorumlu bakanlık, bu kararıyla, mimarlıktan sanattan, hattâ milli kimlikten hiç anlamadığını ortaya koymuş oluyor ve, “bu kadar cahillik ancak tahsil ile mümkündür” deyişini en üst düzeyde doğruluyor.

Milli kimlik adına mimaride bu kadar geriye gidince yaşam ve eğitim tarzında da benzer ilkeleri benimsemek gerekmez mi? Bence, genelge şöyle genişletilebilirdi ve inanıyorum ki, Bakanlığın genelgesinden daha az mantıklı olmazdı: “Okullar kuleli burçlu olmalı, ancak kule ve burçların Yedikule’ye ya da Bizans surlarına benzememesine dikkat edilmeli. Yani bunlar Bizans tarzı olmamalı, Osmanlı-Selçuk tarzı olmalı. Bilmem kim efendimizin dediği gibi zaten, mimarlıkta ve sanatta aslolan kopyadır; ancak, yabancıyı değil, kendi ürünlerimizi, bizden olanı kopya edelim.

Burçlar, kuleler askeri mimarlık öğeleri olduğuna göre bunlara yeniçeriler yakışır. Yeniçerilik işini öğrenciler nöbetleşe üstlenebilirler ya da oralara yağmur ve kara dayanıklı yeniçeri mankenleri yerleştirilebilir. Bayram günleri burçlara bayrak dikilecektir. Öğrencilere çok kızan öğretmenler öğrencilerin üzerine burçlardan kızgın yağ ya da -teminine bağlı olarak, isterlerse- yağlıboya dökebilirler.

Erkek öğrenciler okula cüz kesesi ve takke ile gelmeli, kızlar başlarını türbanla sıkı sıkıya örtmeli ya da kara çarşaf giymeli. Kızlarla erkeklerin aynı okullarda okuyup okumayacakları konusu Bakanlığımızın ilgili dairelerince ayrıca düşünülmeli. Okulların kapısına erkek ya da kız okulu olduğunu gösterir uygun işaretler konmalı. Derslikler sıra yerine minder ve rahlelerle donatılmalı. Bahçede, ders saatleri dışında güreş tutulmalı, mevsimine göre cirit oynanmalı.

Öğretmenlere gelince… Hocalar Osmanlı’ daki gibi sakal bırakmalı (Selçuk sakalı da olabilir), cüppe giymeli, kafasına sarık ya da kavuk oturtmalı (Gerektiğinde kullanılmak üzere bulundurulacak sopa konusu hocaefendinin takdirine bırakılmalı). İtfaiye yerine, öğrencilerden tulumbacı takımları kurulmalı; ancak derslerin sükûnetini bozmamaları için nara atmalarına izin verilmemeli.”

Yazdıklarım size saçma gelebilir, ancak bunların, Abdulsamet Bey’in önerilerinden daha saçma olduklarını düşünmüyorum.

Genelge bu tür saçmalıklarla daha da uzatılabilir, ama daha fazla saçmalığa katlanamayacağınızı biliyorum. Yazıyı, anlayabilenin anlaması için Bruno Taut’un sözleriyle noktalayalım: “Her milli mimari fenadır, fakat her iyi mimari millidir” (1).

1. Bruno Taut; “Mimari Bilgisi”, Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, 1938.