Geçtiğimiz Ekim ayının ülke için en önemli olayı kuşkusuz, Başbakan Erbakan’ın Mısır, Libya ve Nijerya’ya yaptığı gezi ile, o ülkelerden ilk ikisinde kendisinin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin karşılaştığı tatsız durumlardı. O kadar ki, bu gezide olup bitenler Hükümeti, Meclis’te bir gensoru önergesiyle karşı karşıya bırakacaktı.
Dışişleri Bakanlığı olumlu bakmadığı, hattâ İçişleri Bakanı da gezi kararnamesini imzalamayı kabul etmediği için gezinin politik amaçları yalnızca Başbakan’ın kendisince bilinmekteydi diyebiliriz. Ancak gezinin özellikle Libya ayağı medyaca, müteahhitlerimizin bu ülkedeki alacaklarının tahsil edilmesi için yapılacak görüşmelere bağlanıyordu.
Mısır’daki törenlerde bayrağımızın bulundurulmaması gibi talihsiz protokol sendelemelerinden sonra, Libya’da Kaddafi’nin, çadırındaki kabulde PKK’dan yana çıkıp Türkiye Cumhuriyeti’ni ağır şekilde eleştirmesiyle yaşanan bunalım, basında ve Türk kamuoyunda bir skandal olarak patladı. Bunlar, politik alanda yaşanan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin hak etmediği talihsizliklerdi.
Gezinin pratik sonuçlarına gelince…
Başbakan, dönüşünde, Türk müteahhitlerin Libya’daki 160 milyon dolar tutarındaki kesinleşmiş alacakların 40 milyon dolarlık ilk diliminin TC Merkez Bankası’na derhal gönderileceğini, gerisinin aylık 4 milyon dolarlık taksitler halinde ödenmesinin anlaşmaya bağlandığını daha havaalanında, “Romalı muzaffer bir kumandan” edasıyla açıklıyordu.
Bu rakamlar, gerçekte çok fazla bir anlam taşımıyordu çünkü müteahhitlerinin alacağı, 160 milyon doların kat kat üzerindeydi, ödenecek 40 milyon dolarlık dilim ise kimsenin dişinin kovuğuna bile gitmeyecek kadar azdı. Yalnızca Inter-Sema’nın ya da BTK’nın alacakları 40 milyon doların üzerindeydi.
Sözü edilen 160 milyon dolar, her türlü incelemesi, kesintisi yapılarak kesinleşmiş alacaktır. Aslında Hazine’de bekleyen alacaklar 320 milyon dolardır. Ayrıca, bitirilmiş işlerin karşılığı olup ödenek yokluğu nedeniyle henüz hesaba katılmayan 300 milyon dolarlık bir alacağın da bu 320 milyona eklenmesi gerekecektir. Halen devam etmekte olan işlerin de 3 milyar dolar olduğu dikkate alınırsa, gerçekleşmiş ve çok kısa bir süre içinde gerçekleşecek alacaklarımız toplamının 3,6 milyar dolara ulaşacağa görülür.
Böyle bir rakam karşısında 40 milyon dolar peşinat ile aylık 4 milyon dolarlık taksitlerinin, alacaklı 25 müteahhitlik kuruluşu için ciddi bir anlam taşımadığı kolayca anlaşılır. Kaldı ki, 40 milyon dolarlık birinci dilim de hala ortalarda yok.
Libya bilindiği gibi, Türk müteahhitlerin yurtdışına açıldıkları ilk ülkedir. 1970’ten bu yana süren yaklaşık 25 yıllık taahhüt işleri hacmi 14 milyon dolara ulaşmış ve bu işlerin 11 milyon dolarlık bölümü tamamlanmıştır. 1970-1990 arasında yurtdışı işlerin yüzde 50’si Libya’da iken, son yıllarda yaşanan sorunlar nedeniyle bu oran yüzde 15’e düşmüştür.
Son yıllarda Libya’nın yaşadığı küresel ve yerel ekonomik sorunlar ilişkilerimizde de sorunlar yaratmaya başlamıştır.
Libya 1994 yılı başında müteahhit ödemelerini gerekçesiz olarak durdurmuştur. Daha sonra, Aralık 1994’te yapılan Türkiye-Libya Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) Toplantısı sonucunda iki ülke tarafından imzalanan protokol, yaşanan bütün sorunları kapsadığı gibi, çözümleri de içeriyordu. Bu protokola göre 1995’in ilk üç ayında ödemeler bitirilmiş olacaktı.
Yapılan anlaşmaya güvenen müteahhitlerimiz Libya’daki örgütlerini geliştirmişler, yeni kadrolar kurmuşlar, yeni malzeme bağlantıları yapmışlar, genel anlamda önemli yatırımlara ve harcamalara yönelmişlerdir.
Ancak bu anlaşmaya ve aradan geçen uzun süreye karşın alacakların yüzde 6’sı dışında bir ödeme yapılmamış, Libyalı yetkililerce daha sonra verilen sözler de tutulmamıştır.
Türk Müteahhitler Birliği’nin deyişiyle, “Libya yıllardan beri, her an ortaya çıkan yeni oluşumları kendi lehine değerlendirerek yeni uygulamaları gündeme getirmekte ve haksız bir şekilde, ödemelerin önüne yeni engeller koymaktadır.
Şimdi ilgililer, Başbakan Erbakan’ın Libya’da bu kez yaptığı anlaşmanın iki yıl önce yapılmış protokolun bile gerisinde olduğunu belirtiyorlar. Kaddafi, konuklarını azarlayıp aşağılayarak yalnızca nasihat vermiş oldu. Para yine yok.
Başbakan’ın bu sonuncu gezisi, ekonomik işlerin din kardeşliği yoluyla çözülemeyeceğini, görmeyen gözlere bir kez daha göstermesi bakımından yararlı oldu.
Gezinin ekonomik boyutu böyle…
Politik boyutlar konusunda ise TBMM, verilen gensoru önergesini Refah ve Doğru Yol Partilerinin oylarıyla reddederek Türkiye’nin uluslararası alandaki itibar kaybını sineye çekmiş oldu.
Bir not… Otoyol müteahhitlerinin yurtiçi alacakları 12 trilyon 800 milyar liraya ulaşmış. KDV ile birlikte yaklaşık 150 milyon dolar..
En son, Şubat hakedişleri Haziran’da ödenmiş. Burası da Türkiye…

Gecekondulardan Üniversiteye Yer Yok
Özel girişimin en önde gelenlerinden Koç Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi bunlardan ikisi.. Galatasaray Üniversitesi ise farklı.. Fransa ile imzalanan bir anlaşmaya göre özel statüde kurulmuş bir devlet üniversitesi.

1. Söz konusu mimari proje yurtdışında yaptırılmış. Maket fotoğrafını gördüm Türkiye’deki birikim ve olanaklarla herhalde bundan çok daha iyi bir proje sağlanabilirdi.
2. Prof. Dr. Cankut Örmeci, İTÜ İnşaat Fakültesi.