Ortaçağ Karanlığını Yok Eden Önder Kaynak : 01.08.2019 - Cumhuriyet Kitap Eki 1537 | Yazdır

Prof.Dr. İlhami Çetin’in çok değerli bir çalışmasının ürünü olan kitap ülkemizin bugünkü siyasal / toplumsal ortamında daha da önem kazanmış bulunuyor. Kısacası, kitabı “doğru zamanda, doğru yerde” bir eser diye tanımlayabiliriz. İlhami Çetin’în kariyerinde başarılarla dolu, ilkeli bir öğretim süreci var. Bilgi ve deneyimini bu kez kitapta bilgece ve cömertçe aktarıyor.

Kitapta önce, “Aydınlanma Nedir?” sorusu irdeleniyor. Avrupa’da “Aydınlanma Devrimi”yle din ve devlet işleri birbirinden ayrılmış, akıl ve bilim, sanayi devrimlerinin motoru olmuştur. 17. yüzyılda bilimle başlayıp 18. yüzyılda gelişen aydınlanma akımı, çağa damgasını vurmuş ve 18. yüzyıl “Aydınlanma Yüzyılı” şeklinde anılır olmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu ise Avrupa’daki geniş topraklarına karşın Aydınlanma akımının uzağında kalmıştır. Atatürk’ün “Benim manevi mirasım bilim ve akıldır” deyişi, aydınlanmanın Türkiye’deki ilk adımı olacaktır.

Kitap, Aydınlanma’nın felsefî yaklaşımlar dahil bütün alanlardaki etkisini inceliyor. Yorumların buluştuğu ortak nokta, “Aydınlanma, insan yaşamında aklın tam egemen olmasıdır.” Bu anlayışın doğal ki, kişilerle sınırlı kalmayıp toplum yaşamına yansıması önemlidir.

Aydınlanmada düşünme, sorgulama, eleştirme, hoşgörü, özgürlük söz konusudur. Kitapta, Aydınlanma öncesindeki aykırı davranış örneklerine de yer verilmiş. Avrupa’da kilise yobazlığı ile diri diri insan yakmaya varan dinsel bağnazlıklar… Engizisyon mahkemeleri… Düşünürleri, bilim adamlarını bile yargılayıp cezalandıran akıl dışı kararlar… Bizde de yakın tarihte yaşanmış kimi benzer örnekler var; örneğin Sivas’ta 37 insanımızın diri diri yakılması.

Avrupalı ünlü düşünürlerin yaşanan bütün o çarpıklıklar karşısında aydınlanma konusundaki görüşleri de geniş şekilde yansıtılmış.

Kitap, aydınlanma konusunda tarihten verdiği örneklerle, aynı zamanda bir kültür tarihi niteliğinde: Karanlık Ortaçağ, Rönesans öncesi ve sonrası… Avrupa’da ve Osmanlı dünyasında toplum ve siyaset… Atatürk dönemi ve bugün…

Sonuçta, ülkemiz için gerekli formülü Büyük Atatürk’ün sözleri belirliyor: “Ey millet, iyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, tarikat öğrencileri ve kapılanmışlar ülkesi olamaz. En doğru ve en hakiki tarikat uygarlık tarikatıdır. Uygarlığın emir ve istediğini yapmak insan olmak için yeterlidir.”

Değerli bilim insanı İlhami Çetin, bu eseriyle de ayrı bir övgüyü hak ediyor.

Atatürk Türkiyesi’nde ve Avrupa’da Aydınlanma
İlhami Çetin – DER Yayınları, İstanbul – 416 sç / 2019